ገሊኡ ኣገዳሲ ሓቅታት...
ድንኳን ስለምንታይ ተሰርሐ?
ኣብ ማእከል ህዝቡ መሕደሪ ኣምላኽ ምእንቲ ክኸውን (ዘጸኣት 25:8,22)።
ድንኳን ከመይ ገይሩ ክስራሕ ነይሩ?
ኣምላኽ ንሙሴ ከም ዘርኣዮ ስእሊ (ዘጸኣት 25:9)።
ድንኳን መን ሰርሖ?
ቤዛልኤል ወዲ ኡሪ ወዲ ሁር ካብ ነገድ ይሁዳ፤ ኦሆልያብ ወዲ ኣሒሳማክ ካብ ነገድ ዳን፤
ኩሉ ብልህ ልቢ ዘለዎ ሰብኣይን ሰበይትን (ዘጸኣት 35:25, 30, 34)።
ክፍልታት ድንኳን
- ቅድስተ ቅዱሳን
- ቅዱስ ቦታ ወይ መቕደስ።
- ኣደባባይ ድንኳን
- ኣብ ድንኳን ዝተጠቕሙ ብረታት
- ወርቂ: መለኮት ጐይታና የሱስ ክርስቶስን መለኮታዊ ጽድቅን የመልክት (ነጥቢ ምቅልጣው 1946 F)
- ብሩር: ምድሓን የመልክት (ነጥቢ ምቅልጣው: 1761 F)
- ነሓስ (ናስ): ክርስቶስ ንሓጢኣት ሰብ ንምክሓስ ኣብ መስቀል ፍርዲ ኣምላኽ ምስ ተሰከመ ሞቱ የመልክት (ነጥቢ ምቅልጣው: 1982 F)
- ኣብ ድንኳን ዝተጠቕመ ፈሳሲ
- ደም: ምክሓስ የመልክት
- ማይ: ቃል ኣምላኽ የመልክት
- ዘይቲ: መንፈስ ኣምላኽ የመልክት
- መጋረጃታት
- ጽሩይ በፍታ: ንጽህና፣ ቅድስናን ንጽህናን ሰብኣውነት ጐይታ የሱስ የመልክት
- ሰማያዊ: ክርስቶስ ካብ ሰማይ ዝመጸ ምዃኑ የመልክት
- ሓምራዊ: ንጉስ ነገስታት ዝኾነ ክርስቶስ ክብሪ ንጉሳዊ ግርማኡ የመልክት
- ቀይሕ: ንጉስ እስራኤል ዝኾነ ክርስቶስ ክብሪ የመልክት
- መጋረጃ ጸጕሪ ፍየል: ክርስቶስ ነብዪ ምዃኑ የመልክት
- መጋረጃ ቈርበት ድሙሕ ዝቐብዐ ቀይሕ: ክርስቶስ ንኽብሪ ኣምላኽ ክሳብ ሞት ዝነበሮ ምሉእ ምውፋይ የመልክት
- መጋረጃ ቈርበት ባጀር: ክርስቶስ ብዓይኒ ተፈጥሮኣዊ ሰብ ከም ዝረአ የመልክት
- ኣብ ድንኳን ዝተጠቕመ ዕንጨይቲ
- ዕንጨይቲ ሽጥም (ዕንጨይቲ ኣካሽያ): ሰብኣውነት ጐይታ የሱስ የመልክት፤ ከምኡ’ውን ምእመን ኣብ ሰሌዳታት ከም ዝረአ።
- ኣብ ድንኳን ዝነበረ ደያይብ መለክዒ
- ኣብ ኣደባባይ ነሓስን ብሩርን ተጠቒሙ። እቲ ንቡር ሰብ ክኣቱ ይኽእል ነይሩ።
- ኣብ ቅዱስ ቦታ ብሩርን ወርቅን ተጠቒሙ። ካህን ጥራይ ክኣቱ ይኽእል ነይሩ።
- ኣብቲ ቅዱስ ቅዱሳን ንጹህ ወርቂ ጥራይ ይጥቀመሉ ነበረ። ሊቀ ካህናት ጥራይ ክኣቱ ይኽእል ነበረ።
ኣብ ድንኳን ኣይወንበርን መስኮትን ኣይነበረን!
ሓፈሻዊ ትርኢት
ድንኳን ንርአ።
ካብ ርሑቕ ሓጹር ብሓጺር ልሕጺ 100 እመት ዝንውሓቱን 50 እመት ዝሰፍሑን፣ ኣብ 60 ሓያላት ኣዕኑድ ተሰቒሉ ንርኢ (ዘጸኣት 27:9)። ብመለክዒና እዚ ኣስታት 90 ጫማ ብ 180 ጫማ ክኸውን እዩ። ጣሪያ ናይ ቤተ መቕደስ ካብ ሓጹር 10 እመት ብልዕሊ ይዓርግ። ጣሪያ ሕብሪ የብሉን ወይ ብሩህ ኣይኮነን።
ካብዚ እንተተራእየስ ብፍጹም ኣይስሕብን እዩ። ግናኸ ናይ ኣምላኽ ነገራት ኣይስሕቡን ድዮም?
ከም ዝቐረብና፣ እቲ ኣፍደገ ዝያዳ የደንቕ። እቲ ጻዕዳ መጋረጃታት፣ ምስቲ ዙርያኡ ዘሎ ሓሙኽሽቲ ድንኳን ብምምስሳል፣ ብኡብኡ ናይቲ ኣብ ውሽጡ ዘሎ ንጽህናን ቅድስናን ስምዒት ይህብ። ብሰንኪ ቁመቱ፣ 5 እመት ወይ ኣስታት 9 ጫማ፣ ሓደ እኳ ክርእዮ ኣይክእልን እዩ።
እቲ ማዕጾ (ዘጸኣት 27:16)
እንታይ ዝበለ ጽቡቕ ዓቢ ማዕጾ!
እቲ ማዕጾ 20 እመት፣ ኣስታት 40 ጫማ እዩ። ብዙሓት ማዕጾታት ከምኡ ሰፊሕ ኣይኮኑን። ኣምላኽ መድሓኒ እዩ፣ ንኹሎም ሰባት ክድሕኑ ይደሊ (1 ጢሞቴዎስ 2:3,4)።
- እዚ ጽቡቕ ማዕጾ 4 ሕብርታት ኣለዎ: ሰማያዊ፣ ሓምራዊ፣ ከምኡ'ውን ቀይሕ፣ ኣብ ጻዕዳ ተሰሪሑ። ኩሎም ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ይነግሩና።
- እቲ ማዕጾ ብቐሊሉ ይእቶ። ዕንጨይቲ ወይ ብረት ኣይኮነን፤ 20 እመት ሰፊሕን 5 እመት ቁመት ዘለዎ መጋረጃ እዩ። መንእሰይ ወይ ኣረጊት ክኣቱ ይኽእል።
- ሓደ ማዕጾ ጥራይ ኣሎ።
ጐይታ የሱስ ከምዚ በለ፣ "ኣነ ማዕጾ እየ፡ ሓደ እኳ ብኣይ እንተ ኣተወ፡ ኪድሕን እዩ" (ዮሃንስ 10:9)።
- መሰውኢ ነሓስ (ዘጸኣት 27:1)
እቲ ዓቢ፣ ናይ ነሓስ መሰውኢ ንምድሓን ኣብ ውሽጢ ኣጸድ ነበረ፤ 5 እመት ሰፊሕ፣ 5 እመት ነዊሕን 3 እመት ቁመት ዘለዎ ነበረ። ኣብ ማእከል እዚ መሰውኢ እቲ ሓዊ ዝነድደሉ መሓውር ነበረ። እቲ መሰውኢ ካብ ዕንጨይቲ ኣካስያ ዝተሰርሐ እዩ፣ እዚ ድማ ኣብ በረኻ ዝበቊል ኦም እዩ። እቲ ዕንጨይቲ ንሰብኣዊ ባህሪ ጐይታ የሱስ የርኢ (ኢሳይያስ 53:2፣ 11:1፤ ገላትያ 4:4 ተመልከት)። እቲ ዕንጨይቲ ናይቲ መሰውኢ ብነሓስ ተሸፊኑ ነበረ። ነሓስ ንሓይሊ ናይ ኣምላኽ ፍርዲ ክጻወር ዝኽእል የርኢ። ሓደ ሰብ ወይ ሓደ መልኣኽ ፍርዲ ኣምላኽ ክጻወር ሓይሊ ኣይነበሮምን — ጻድቕ፣ ቅዱስ ወዲ ኣምላኽ ጥራይ።
ክርስቶስ ንህዝቡ ምትካእ
መሕጸቢ (ዘጸኣት 30:17-21)
ኣብ መንጎ መሰውኢ ንምድሓንን መቕደስን እቲ ብማይ ዝመልአ መሕጸቢ ነበረ። ካብ መስትያት ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰርሐ እዩ (ዘጸኣት 38:8)። እቲ መስትያት በቲ ግዜ እቲ ካብ ዝተጸረበ ነሓስ ዝተሰርሐ ነበረ። ንመሕጸቢ ዝኾነ መጠን ኣይተዋህበን።
ክርስቶስ ንህዝቡ ምትካእ
ኣብዚ ካህናት ቅድሚ ናብ መቕደስ ምእታዎም ኣእዳዎምን ኣእጋሮምን ክሕጽቡ ነበሮም። ብሰንኪ ዕለታዊ ዕዮኦምን ኣብ በረኻ ብዝገብርዎ ጉዕዞን ብቐጻሊ ይረኽሱ ነበሩ። ዕዮኦም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምቕጻል ደጋጊሞም ኣብ መሕጸቢ ክሕጸቡ ነበሮም። ከምኡ ድማ ንኹሉ ምእመን እዩ።
ሓድሽ ኪዳን ፍሉይ ወገን ካህናት ወይ ምእመናን ኣይፈልጥን እዩ። ሕጂ ሓባራዊ ክህነት ናይ ኩሎም ምእመናን ኣሎ።
ስለዚ ኩሉ ግዜ ምእመን ሓጢኣት ምስ ገበረ ወይ ምስ ረኸሰ ብንስሓ ናብ ኣምላኽ ክምለስ ኣለዎ፤ በዚ መገዲ እዚ ይንጽህ።
እቲ ቤት
ንህንጻ ናይቲ ቤት ንመርምር።
እቲ ሰሌዳታት: (ዘጸኣት 26:15-30)። እቲ ቤት ካብ ዓበይቲ ሰሌዳታት ዕንጨይቲ ኣካስያ ዝተሰርሐ ነበረ። ነፍሲ ወከፍ ሰሌዳ 10 እመት ቁመት (15 ጫማ)ን 1 1/2 እመት ስፍሓት (2 ¼ ጫማ)ን ነበሮ። ብሓፈሻ 48 ከምዚኦም ዝበሉ ሰሌዳታት ነበሩ። እቲ ሰሌዳታት ብ 4 መሓውር፣ ብወርቂ ቀለበታት ኣቢሉ ዝኣተወ፣ ነቲ ሰሌዳታት ብሓንሳብ ሒዙ ደው ከብሎም ይገብር ነበረ። ኣብ ትሕቲ ነፍሲ ወከፍ ሰሌዳ 2 ብሎኮታት ብሩር ነበሩ፣ ነፍሲ ወከፎም ኣስታት 90 ፓውንድ ዝምዘኑ።
እቲ መጋረጃታት: እቲ ሰሌዳታት ንኣግራብን እቲ መጋረጃታት ዝተሰቕለሉ ኣዕኑድን እቲ ኣስራር ናይቲ ህንጻ ክበሃል ይኽእል። ኣብ ልዕሊ እዚ ኣስራር 4 ዓበይቲ ድንኳን መጋረጃታት ኣብ ልዕሊ ሓድሕዱ ተዘርጊሑ ነበረ። ብሓንሳብ ጣሪያ ናይቲ ህንጻ መስሪቶም።
ኣብ መቕደስ ደው ኢልካ ንላዕሊ እንተተመልኪትካ ክትርኢ ኢኻ:
- እቲ ቐዳማይ መጋረጃ፣ 40 ብ 28 እመት፣ ብኣርባዕተ ዝስዕቡ ሕብርታት ዝተሰርሐን ዝተሰርሐን: ጻዕዳ ልሕጺ፣ ሰማያዊ፣ ሓምራዊ፣ ቀይሕ።
- ኣብ ልዕሊኡ ኻልኣይ መጋረጃ ነበረ፣ 44 ብ 30 እመት፣ ካብ ጸጕሪ ፍየልዝተሰርሐ።
- እቲ ሳልሳይ መሸፈኒ ካብ ቀይሕ ዝተቐብአ ቈርበት ድሙዝተሰርሐ መጋረጃ ነበረ።
- እቲ ወጻኢ ዘሎ መሸፈኒ ካብ ቈርበት ባጀርዝተሰርሐ ነበረ።
- እቲ ቅዱስ ቦታ
ሽፋናት ምስ ተወስዱ፡ ናብ ቅዱስ ቦታ ንርኢ። እቲ 10 ኩቢት ዝቁመት ዘለዎም ኣስናን ብወርቂ ተሸፊኖም ነበሩ። ወርቂ። እቲ ናብ ቅዱስ ቦታ ዝወስድ ኣፍደገ ብኣርባዕተ ሕብሪ ዝተሰርሐ መጋረጃ ተዓጽዩ ነበረ፡ ጻዕዳ፡ ሰማያዊ፡ ሓምራዊ፡ ከምኡ’ውን ቀይሕ። 10 ኩቢት ስፍሓት ከምኡ’ውን 5 ኩቢት ቁመት ነበሮ። ካህናት ጥራይ እዮም ክኣትዉ ዝፍቀደሎም ነይሩ።
ወርቃዊ ቐንዴል (ዘጸኣት 25:31-40)
ንጹህ ወርቂ ነበረ፡ ብቐሊሉ ዝተሰርሐ ዘይኮነስ፡ ካብ ሓደ ታለንት ወርቂ ብብቑዕ ወርቃዊ ብመዶሻ ዝተሰርሐ ነበረ። እቲ ቐንዴል ምስ ሽዱሽተ ኣእዳው ወይ ጨናፍር ሓደ ምሉእ ነበረ። እቲ ኣብኡ ዝነበረ ሾብዓተ መብራህቲ ዘይቲ ኣብ ጸልማት ብርሃን ይህብ ነበረ። እቲ መብራህቲ ብዘይቲ ዘይቲ ተመሊኡ ነበረ።
ክርስቶስ ብርሃን ህዝቡ
ወርቃዊ ሰሌዳ፡ ሰሌዳ መባእቲ (ዘጸኣት 25:23-30)
ካብ ዕንጨይቲ ኣካስያ ብወርቂ ተሸፊኑ ዝተሰርሐ ነበረ። 2 ኩቢት ብ 2 ኩቢት ከምኡ’ውን 1 ½ ኩቢት ቁመት ነበሮ። ከም መዕጸዊ ወርቃዊ ኣኽሊል ነበሮ። ኣብኡ ዓሰርተ ክልተ እንጌራን ሓደ ዕቃቕ ወይኒን ነበረ (ዘጸኣት 25:29)። ነፍሲ ወከፍ ሰንበት እቲ እንጌራ ብካህናት ይብላዕ ነበረ፡ ብሓድሽ እንጌራ ድማ ይትካእ ነበረ።
ክርስቶስ ምግቢ ህዝቡ
- 12 እንጌራ፡ ንዓሰርተ ክልተ ነገዳት እስራኤል ይውክል
ወርቃዊ መሰውኢ ዕጣን
እቲ ወርቃዊ መሰውኢ ዕጣን ከምቲ ኣብ ኣጸድ ዝነበረ ዓቢ ናስ መሰውኢ ንእንስሳዊ መስዋእቲ ኣይጥቀመሉን ነበረ፤ ጥዑም መኣዛ ዘለዎ ዕጣን ጥራይ እዩ ኣብኡ ዝነድድ ነይሩ። ካብ ዕንጨይቲ ኣካስያ ብወርቂ ተሸፊኑ ዝተሰርሐ ነበረ። እቲ መሰውኢ ንእሽቶ ነበረ፡ ሓደ ኩቢት ስኩዌር ጥራይ፡ ግናኸ ብኣንጻራዊ መገዲ ነዊሕ ነበረ፡ 2 ኩቢት። እቲ ዕጣን ኣብኡ ኣብ ወርቃዊ ዕጣን ይነድድ ነበረ።
ክርስቶስ ዕላማ ኣምልኾ ህዝቡ
ዕጣን፡ ንፍጽምና ክርስቶስ ከም መኣዛ ንኣምላኽ ይውክል
ቅድስተ ቅዱሳን
መጋረጃ
እቲ መጋረጃ ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ዝወስድ ኣፍደገ ዓጽዩ ነበረ። 10 ኩቢት ስፍሓት ከምኡ’ውን 10 ኩቢት ቁመት ዘለዎ መጋረጃ ነበረ፡ ብኣርባዕተ ሕብሪ ዝተሰርሐ፡ ጻዕዳ፡ ሰማያዊ፡ ሓምራዊ፡ ከምኡ’ውን ቀይሕ። ኪሩቤል’ውን ይስእል ነበረ። ሊቀ ካህን ጥራይ እዩ ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ክኣቱ ዝፍቀደሉ ነይሩ፡ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ጥራይ፡ ኣብ መዓልቲ ምምሕሓር ሓጢኣት።
ኪሩቤል
ኪሩቤል፡ መላእኽታዊ ፍጥረታት፡ መልእኽተኛታት ፍርዲ ኣምላኽ ነበሩ።
ታቦት ኪዳን
ታቦት ኪዳን ካብ ዕንጨይቲ ኣካስያ ዝተሰርሐ ነበረ፡ 2 ½ ኩቢት ንውሓት ብ 1 ½ ኩቢት ስፍሓት ከምኡ’ውን 1 ½ ኩቢት ቁመት። ብውሽጥን ብግዳምን ብንጹህ ወርቂ ተሸፊኑ ነበረ። ሰለስተ ነገራት ኣብ ታቦት ነበሩ፡
- ወርቃዊ ዕቃቕ ዝሓዘ መና (ንፍጹም ሰብኣውነት ክርስቶስ፡ ከምኡ’ውን ከም ምግቢ ንህዝቡ ኣብ ምድረበዳ ይውክል)።
- በትሪ ኣሮን ዝበቖለት (ክህነት ክርስቶስ)።
- ሰሌዳታት ሕጊ (እግዚኣብሔር ጥራይ እዩ ሕጊ ዝሓለወ)።
- መኽደን ምሕረት
መኽደን ምሕረት ንጹህ ወርቂ ዝተሰርሐ ሰሌዳ ነበረ፡ 2 ½ ኩቢት ብ 1 ½ ኩቢት፡ ኣብ ታቦት ዝነበረ። ካብ ክልተ ወገናት መኽደን ምሕረት ክልተ ኪሩቤል ወርቂ ተንስኡ፡ ካብ ሓደ ቁራጽ ዝተሰርሑ። ገጻት እቶም ኪሩቤል ናብቲ ሊቀ ካህን ኣብ መዓልቲ ምምሕሓር ሓጢኣት ኣብ መኽደን ምሕረት ዝነጸጎ ደም ተገጢሞም ነበሩ።
ክርስቶስ ምምሕሓር ሓጢኣትና
ክብሪ እግዚኣብሔር ኣብ ደበና ዝተራእየ (ዘጸኣት 40:36-38)
ደበና ኣብ ድንኳን ኣብ ልዕሊ እቲ ታቦት ዝነበረሉ ቦታ ይቕመጥ ነበረ። እዚ ደበና እዚ ንምህላው እግዚኣብሔር የርኢ ነበረ። ከም መምርሒ’ውን የገልግል ነበረ፡ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ዝጓዓዘሉ እዋን።
