ዮስያስ ደላይ
«ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ቅኑዕ ገበረ» ዝብል ኣበሃህላ ምስ ገለ ነገስታት እስራኤልን ይሁዳን ምጥባቑ ዘሐድስ እዩ። ግናኸ እዚ ምስጋና እዚ ብዛዕባ ህዝቢ ኣምላኽ፣ ንኣህዛብ ብርሃን ክኸውን ዝነበሮ ህዝቢ ክዝረበሉ ከሎ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ክጽሓፍ ምዃኑ ዘሕዝን እዩ። መንፈስ ኣምላኽ ነቶም ብመንፈስ ዝጸሓፉ ጸሓፍቲ ነቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ኣበሃህላ ክጽሕፉ ገበሮም፣ ምኽንያቱ ብዙሓት ነገስታት እስራኤልን ይሁዳን «ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ክፉእ» ስለ ዝገበሩ።
እቶም ቅድሚ ዮስያስ ዝነበሩ ነገስታት፣ ኣቦሓጎኡ ምናሴን ኣቦኡ ኣሞንን፣ ክልቲኦም እኩያት ነበሩ (2 ዜና መዋእል 33)። ምናሴ እግዚኣብሔር ብኣሶራውያን ገይሩ ፍርዲ ምስ ኣምጽአ ንስሓ ኣተወ (2 ዜና መዋእል 33:10-17)፣ ኣሞን ግና ኣይተነስሐን። ዮስያስ ኣዝዩ ፍሉይ ነበረ። ስለምንታይ? ምናልባት መልሲ ኣብቲ ኣብ 2 ዜና መዋእል 34:3 ተረኺቡ ዘሎ ልቡ ዝገበሮ ተግባር ይርአ፡ «ንሱ ገና መንእሰይ ከሎ፡ ኣብ ካልኣይ ዓመት ግዝኣቱ፡ ንኣምላኽ ኣቦኡ ዳዊት ኪደሊ ጀመረ። ኣብ ዓሰርተው ክልተ ዓመት ድማ ንይሁዳን ንየሩሳሌምን ካብ ኣርዑት፡ ካብ ምስልታት ጽሕፍን ካብ ምስልታት ሓጺንን ኬንጽህ ጀመረ» (NKJV)።
ንእግዚኣብሔር ኣብ ንእስነቱ ብምድላዩ፡ ነቲ ጽቡቕ ግዝኣት እዚ ንጉስ እዚ ንመርምሮ።
ቀደም ዝደለየ
ዮስያስ ኣብ ወርሒ ሸሞንተ ዓመቱ ንጉስ ኮነ – ንይሁዳን ንህዝቢ ኣምላኽን ንምምራሕ ኣዝዩ ንእሽቶ ነበረ። እዚ ሓደ ካብቲ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝዘምዘሞ እኳ እንተኾነ፡ እግዚኣብሔር ንእግዚኣብሔር ዝፈርሁ መማኸርቲ ኣብ ከባቢ እዚ ህጻን እዚ ከም ዘንበረ ክንርዳእ ንኽእል ኢና። እግዚኣብሔር ዝፈርሁ ዓበይቲ ብወለዲ፣ ኣቦሓጎታትን ኣደሓጎታትን፣ ሓለውትን መምህራን ሰንበትን ንህጻናት ኩሉ ግዜ ይጠቕሙ። ብሓቂ ድማ ኣቦታት ንደቆም ብፍርሃትን ምዕዶን ወይ ትምህርቲ እግዚኣብሔርን ከዕብይዎም ይምዕዱ (ኤፌሶን 6:4)። ኩሎም ወለዲ «ንህጻን ብዝኸዶ መገዲ ኣዕብዮ፣ ምስ ኣረገ ድማ ካብኡ ኣይርሕቕን እዩ» ተባሂሎም ተመሪሖም ኣለዉ (ምሳሌ 22:6)። እቲ ንዮስያስ ዝተዋህበ እግዚኣብሔር ዝፈርህ መምርሒ ንኣምላኽ ፍረ ከም ዝፈረየ ይርአ፣ ከምቲ ኣብ ካልኣይ ዓመት ግዝኣቱ፣ ገና ንእሽቶ ከሎ፣ ንኣምላኽ ብውልቁ ብህሊናኡ ከም ዝደለየ እንብብ። ንኣምላኽ ንርእሱ ደለየ እሞ እዚ ድማ ኩሉ ፍልልይ ፈጠረ።
መንእሰያት፣ ብሓቂ ድማ ኩሎም ሰባት፣ እቲ ኣምላኽ ኣቦታተይ ናይ ኣነ ኣምላኽ ዝኸውንሉ ምትሕልላፍ ክገብሩ ኣለዎም! ዳዊት ኣብ መዝሙር 23 እግዚኣብሔር ናተይ ጓሳ ምዃኑ ገለጸ። ብተወሳኺ ድማ ኣነ ኣይደልን እየ በለ። እቲ መዝሙር ብውልቃዊ ተውሳኽ ስምታት ዝመልአ እዩ። እቲ ንእሽቶ ንጉስ ዮስያስ ድልድል ተሳገረ፣ ከምኡ ድማ ምትሕልላፍ ገበረ እሞ ምስ እግዚኣብሔር ብኢድ ንኢድ ተጓዕዘ። ምኽንያቱ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮ ውልቃዊ ርክብ ስለ ዝማዕበለ፣ ምስ ዳዊት፣ ካልኣይ ንጉስ እስራኤል፣ ተኣሳሰረ፣ እምበር ምስቶም ንህዝቢ ሓጢኣት ክገብሩ ዝምህሩ ነገስታት ኣይተኣሳሰረን – እንተላይ ምስ ኣቦኡ ኣሞን። ምስቲ ብልቢ ኣምላኽ ዝነበረ ሰብኣይ ተጠቒሱ ኣሎ (ግብሪ ሃዋርያት 13:22)። ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ንእግዚኣብሔር ምድላይን ምሳኡ ምምልላስን፣ እቲ ንእሽቶ ንጉስ ብስም ኣምላኽ ንምስራሕ ድሉው ነበረ። እቲ ዘደንቕ ተግባራቱ ኣብ ሰለስተ ቦታታት ይርአ፡ ንቤት ኣምላኽ የንጽህ፣ ንቓል ኣምላኽ ይምልስ እሞ ንፋስጋ የሐድስ። ምስ እግዚኣብሔር ውልቃዊ ምምልላስ ክንገብር ከለና፣ ንሕና እውን ከምኡ ክንገብር ኢና፡ ንሕና ንመምህር ዝጠቅሙ ቅዱሳትን ድሉዋትን ንጹሃት ኣቕሑ ክንከውን ኢና (2 ጢሞቴዎስ 2:19-21)፣ ከምቲ እግዚኣብሔር የሱስ ክርስቶስ ዝሓተተና ድማ ክንዝክሮ ኢና (1 ቆሮንቶስ 11:23-26)።
ቅዱስ ደላይ
ኣብ ግዝኣት ኣሞን ኣብ ይሁዳን የሩሳሌምን ጣኦት ኣምልኾ ኣዝዩ ተስፋፍዩ ነበረ። ንጉስ ዮስያስ ምስ እግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ብዕምቆት ስለ ዝተሓባበረ፣ ከምኡ ድማ ንጉስ ስለ ዝነበረ፣ ስልጣኑ ተጠቒሙ ንምድሪ ከንጽሃ ይኽእል ነበረ። ኣብ 2 ዜና መዋእል 34:3 ንኣምላኽ ኣቦኡ ዳዊት ከም ዝደለየ ተዘኪርና ኣሎና። ምስ ኣምላኽ ብዕምቆት ምምልላስ ሓጢኣት ዘጸይፍ ይገብሮ፣ ዮስያስ ድማ ብኣብ ምድሪን ቤተ መቕደስን ዝነበሩ ምስልታት ተጸይፉ ክኸውን ኣለዎ።
ከም መንፈሳዊ ሰብ፣ ንሱ ነቲ ህሊና ንኽሰርሕ ኣለዎ፣ ከም ንጉስ ድማ ነቲ ስልጣን ንኽሰርሕ ኣለዎ። ፍቕድታት 3-7 ንተግባራቱ ይገልጹ። ብዛዕባ ምላሽ ህዝቢ ኣይተጨነቐን፤ ንሳቶም ተለዋወጥቲ ነበሩ። ንሓደ ሕማቕ ንጉስ ተኸቲሎም ነበሩ። ሕጂ ድማ ንግዝኣቱ ክስዕቡ እዮም። ንምድሪን ቤተ መቕደስን ንምጽራይ ግልጽ ዝበለ መሪሕነትን ዝተሓባበረ ጻዕርን ወሰደ። ጣኦታት ክርከቡን ክዓንዉን ነበሮም፣ ገለ ድማ ክሳዕ ሓመድ ክድቅቁ ነበሮም (ፍ.4)።
ሃዋርያ ጳውሎስ ንንእሽቶ ጢሞቴዎስ ዓብዪ ሓቂ ቤት ኣምላኽ ገለጸሉ፡ «እዚ ነገር እዚ ኸኣ፡ ብቕልጡፍ ናባኻ ኽመጽእ ተስፋ እገብር እኳ እንተሎኹ፡ እንተ ደንጎኹ ግና፡ ኣብ ቤት ኣምላኽ፡ እታ ማሕበር ህያው ኣምላኽ፡ ዓንዲ ሓቅን መሰረት ሓቅን ዝዀነት፡ ከመይ ጌርካ ኽትነብር ከም ዚግብኣካ ኽትፈልጥ ኢለ እጽሕፈልካ ኣሎኹ» (1 ጢሞቴዎስ 3:14-15)። ንክርስትያናት፡ ቤት ኣምላኽ ብእዚ ክትምዘዝ ኣለዋ፡
ስርዓት፣
- ጽቡቕ ምግባርን ባህርይን ብወገን ቅዱስ፣
- ህላዌ ህያው ኣምላኽ፣ ብመንፈስ ቅዱስ ዝነብር፣ ከምኡ ድማ
- ሓቂ ቅዱሳት ጽሑፋት ምድጋፍ ምኽንያቱ ቤተ ክርስቲያን ዓንዲ እያ፣ ብዛዕባ ደገፍን መሰረትን፣ ወይ መሰረት ሓቂ ትዛረብ።
- ግናኸ እንታይ ኮይኑ? ከምቲ ኣብ ዘመን ዮስያስ ዝነበረ፣ ህዝቢ ኣምላኽ ካብ ሓቂ ርሒቑ። ኣብ 2 ጢሞቴዎስ 2:19-21፣ ጳውሎስ ንቤት ኣምላኽ «ዓብዪ ቤት» ይብላ። ኣብቲ ዓብዪ ቤት ኣቕሑ ክብሪን ኣቕሑ ነውሪን ነበሩ። ጳውሎስ ንእግዚኣብሔር ዝፈርሁ ቅዱሳን ካብቶም ነውራም ኣቕሑ ርእሶም ከንጽሁ የበረታታዕ፣ ከምኡ ድማ «ኣቕሑ ክብሪ፣ ቅዱሳትን ንመምህር ዝጠቅሙን፣ ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ድሉዋትን» ክኾኑ። ከምቲ ዮስያስ ንምድሪን ቤተ መቕደስን ዘንጸሐ፣ ንሕና እውን ንጹሃት ኣቕሑ ክንከውን ኣሎና፣ ምስቶም ብሓቂ ንእግዚኣብሔር ከሐጕሱ ዝደልዩ፣ ንእኡ ብምእዛዝ ክንእከብ ኣሎና።
እቲ ዝሃንጽ ደላይ
ንጉስ ዮስያስ ንምድሪን ቤተ መቕደስን ካብ ጣኦታት ንምጽራይ ድሕሪ ምጽዓሩ፣ ንቤተ መቕደስ ክትዕረ ተኣዘዘ (2 ዜና መዋእል 34:8-16)። ምህናጽ ሓደ ካብቲ ዘይተለዋወጢ መትከላት ኣምላኽ እዩ (1 ቆሮንቶስ 3:10-15)። ዕርክታት ክግበሩ ከለዉ፣ ሒልቂያ መጽሓፍ ሕጊ ረኸበ። ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ብጽድቂ ክንመላለስ ከለና፣ ንሱ ካብ ፍጹም ፍቓዱ ዝያዳ ክገልጸልናን ንዝቕጽል ስጉምቲ ከርእየናን ይኽእል እዩ – ክልቲኡ ድማ ኩሉ ግዜ ኣብ ቃሉ ይርከብ። ሻፋን ነቲ መጽሓፍ ንዮስያስ ኣንበበሉ (2 ዜና መዋእል 34:18)። እቲ ንጉስ ነቲ ፍርድታት ምስ ሰምዐ፣ ክዳውንቱ ቀደደ (ፍ.19) – ምልክት ሓዘን። ንርእሱን ንህዝብን ንስሓ ኣተወ። ዮስያስ መራሕቲ ልኢኹ ንነብዪት ሑልዳ ሓተተ እሞ እቲ ፍርድታት ተረጋገጸ። ግናኸ ዮስያስ ኣብ ዘመኑ ኣይርእዮምን እዩ ነይሩ ምኽንያቱ ንቓል ኣምላኽ ብግቡእ ስለ ዝመለሰ።
ከምኡ ድማ ንሕና ንቃሉ ብግቡእ ክንምልስ ኣሎና። ቃል ተግሳጽ እንተ ሂቡና፣ ክንቅበሎን ርእስና ክነዐርይን ኣሎና። ቃል ትምህርቲ እንተ ለኣኸ፣ ክንመሃሮን ብእኡ ክንመሓደርን ኣሎና። ቃል ምዕራፍ እንተ ኣውጺኡ፣ ነቲ ግጉይ ተግባራት ክንቅይር ኣሎና። «ኩሉ ጽሑፍ ብመንፈስ ኣምላኽ ዝተዋህበ እዩ፣ ንትምህርቲ፣ ንተግሳጽ፣ ንምዕራፍ፣ ንትምህርቲ ጽድቂ ይጠቅም፣ ሰብ ኣምላኽ ፍጹም ክኸውን፣ ንኹሉ ጽቡቕ ስራሕ ድሉው ክኸውን» (2 ጢሞቴዎስ 3:16-17)
እቲ ታዛዚ ደላይ
ኣብ መወዳእታ፣ ዮስያስ ንፋስጋ ኣሐደሰ፡ «ዮስያስ ድማ ኣብ የሩሳሌም ንእግዚኣብሔር ፋስጋ ገበረ፣ ኣብ ዓሰርተው ኣርባዕተ መዓልቲ ናይ ወርሒ ቀዳማይ ድማ ኣባጊዕ ፋስጋ ሓረዱ» (2 ዜና መዋእል 35:1)። ዝርዝራት ፋስጋ ኣብቲ ምዕራፍ ተዋሂቦም ኣለዉ፣ ኣብኡ ድማ ዮስያስ ንካህናት ድሕሪ ምድልዋቶም ኣብ ግቡኣቶም ከም ዘበረታታዖም ንርኢ። ንሌዋውያን ታቦት ኪዳን ናብ ቤተ መቕደስ ከእትዉን ብመሰረት ክፍላቶም ኣብ ቅዱሳት ቦታታቶም ክቖሙን ኣዘዘ። ንህዝቢ 30,000 ኣባጊዕን 3,000 ከብትን ንፋስጋ ካብ ውልቃዊ ንብረቱ ሃቦም፣ ሒልቂያን ካልኦት መራሕትን ድማ ንኣብነቱ ሰዓቡ።
ዮስያስ ነቲ በዓል ኣብቲ ብሕጊ ዝተወሰነ መዓልትን ወርሕን ኣኽበረ። ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ዘደንቕን ስርዓታውን ፋስጋ ነበሮም። «ካብ ዘመን ሳሙኤል ነብዪ ጀሚሩ ከምኡ ዝበለ ፋስጋ ኣብ እስራኤል ኣይተገብረን። ከምቲ ዮስያስ ዝገበሮ ፋስጋ ድማ ካብ ነገስታት እስራኤል ሓደ እኳ ኣይገበረን – ምስ ካህናትን ሌዋውያንን፣ ኩሎም ይሁዳን እስራኤልን ዝነበሩ፣ ከምኡ ድማ ነበርቲ የሩሳሌም። ኣብ ዓሰርተው ሸሞንተ ዓመት ግዝኣት ዮስያስ እዚ ፋስጋ እዚ ተገብረ» (ፍ.18-19)።
ካብቲ ደላይ ዝተማህርናዮ ትምህርቲ
ኩሉ ነገር ኣብ ህይወትና ብስርዓት ክኸውን ከሎ፣ ምስ ህዝቡ ንእግዚኣብሔር ብዘደንቕ መንገዲ ክንዝክር ንኽእል ኢና። ፋስጋ ንእስራኤል ነበረ፤ ንሕና ድማ እራት ጐይታ ኣሎና (ሉቃስ 22:14-20)። ከምቲ ዮስያስ ዝገበሮ፣ ንእግዚኣብሔር ንርእስና ንምድላይ ብውልቃዊ ድሌት ይጅምር። ኩላትና መንእሰያት ዘይንኸውን ንኸውን፣ ግናኸ ኩላትና ንእግዚኣብሔር ክንደሊ ንኽእል ኢና። እዚ ንእሽቶ ንጉስ፣ ፍጹም እኳ እንተዘይነበረ፣ ንኹሎም ምእመናን ኣብነት እዩ። ንኣምላኽ ኣቦኡ ዳዊት ደለየ፣ ብውልቁ ክፈልጦ ደለየ። ከምኡ ብምግባሩ ድማ ንምድሪ ካብ ጣኦታት ኣንጸሐ፣ ንመጽሓፍ ኪዳን መለሰ እሞ ንፋስጋ ኣሐደሰ።
ካብዚ ንጉስ ዝኾነ ወዲ ክንመሃርን ከምኡ ክንገብርን ንኽእል ኢና። ንእግዚኣብሔር ንምድላይ ግዜኡ እዩ!
