ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ትምህርቲ ካብ ግዝኣት ንጉስ ዮስያስን ምምሕያሻቱን ኣብ ይሁዳ

ሮጀር ፔኒ
29 ሓም 2023
9 ዝተሓተ ንባብ

ጽቡቕ መጀመርታ

መጀመርታ ግዝኣት ኣዝዩ ተስፋ ዝህብ ነይሩ። ኣብ ክልቲኡ ጸብጻባት፣ 2 ነገስት 22-23 ከምኡ’ውን 2 ዜና መዋእል 34-35፣ ብሸሞንተታት ተመልክቱ። ወዲ ሸሞንተ ዓመት ከሎ ክገዝእ ጀመረ፣ ኣብ ሻምነይቲ ዓመት ድማ፣ ወዲ ዓሰርተ ሽዱሽተ ዓመት ከሎ፣ ንእግዚኣብሔር ክደሊ ጀመረ። ወዲ ዓሰርተ ሸሞንተ ዓመት ከሎ ምምሕያሻቱ ጀመረ፣ ድሕሪኡ ድማ፣ ወዲ ዕስራ ዓመት ከሎ፣ ንኢየሩሳሌም ከንጽህ ጀመረ።

ንእቶም ዋጋ ቁጽሪታት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዝመሃሩ፣ ኣብ መንጎ እዚኦም ሰለስተ ሸሞንተታት፣ ክልተ ዓሰርተታትን ሓደ ዓሰርተ ክልተን ንረክብ። ሸሞንተ ቁጽሪ እዩ፣ ሓይሊ ኣምላኽ ዘርኢ። ዓሰርተ ቁጽሪ ሓላፍነት ሰብ እዩ። ዓሰርተ ክልተ፣ ብርግጽ፣ ቁጽሪ መንግስቲ እዩ። ነፍሲ ወከፍ እዚኦም ስርዓታት ኣብዚ ሰብኣይ እዚ፣ እቲ ዝበለጸ ናይ ነገስታት ፣ ኣብ ዕዮ ንርእዮም።

እታ ኣደ

ኣዴታት ኣገደስቲ እየን። ኣብ መጀመርታ ዓመታት ህይወቱ ንባህሪ ደቆም ይፈጥራ፣ ንወዲ ድማ፣ ሰብኣይ ምስ ኮነ እንታይ ከም ዝኸውንን ከም ዝገብርን ይጸልዋ። ንኣብነት፣ ኤልዛቤልን ኣታልያን እኩያት ነበራ፣ ንዘመነንን ንስድራቤታተንን ጸልየን፣ ንሰሜናዊት መንግስቲ ናብ ዓመጽን ጣኦት ኣምልኾን ኣእተዋ። ግናኸ ስም ኣደ ፣ የዲዳ፣ «ፍቕርቲ» ማለት እዩ፣ ከምኡ’ውን ሓንቲ ፍቕርቲ ሰበይቲ ንእሽቶ ወዳ ኣብ ፍቕሪ ዝመልኦ ቤት ከም ዘዕበየቶ ይነግረና። እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፣ ከመይሲ ሓደ ዘይተፈቕረ ህጻን ብዙሕ ጨካንን ዓመጸኛን ከም ዝኸውን ንርኢ።

ኣብ ጉዳይ ፣ ኣቦሓጎ’ውን ነይርዎ፣ ስሙ ማለት «ብእግዚኣብሔር ዝተሰለመ» ማለት እዩ። እዞም ክልተ ሰባት ጣኦት ኣምልኾ ናይ ግዝኣት ምናሴ፣ ድሕሪኡ ድማ እቲ ሓጺርን ሓደጋ ዝመልኦን ግዝኣት ፣ እቲ ድሕሪ ክልተ ሓጺር ዓመት ዝተቐትለ፣ ኣጋጢምዎም ነይሩ። የዲዳን ኣዳያን ኣብ 2 ነገስት ብኣጋጣሚ ኣይተጠቕሱን። ስሞም ኣብኡ ዘሎ ምኽንያቱ ኣምላኽ ነቲ እሙን ፣ ንእሽቶ ወዲ ጻድቕ ንምግባር ዝገበርዎ፣ ክፈልጦ ደልዩ ነይሩ (2 ነገስት 22:1)።

ክልተ ሰባት ኣብ ክንዝክር ንኽእል ኢና፡ እታ ኣቦሓጎን ንቲሞቴዎስ ንእግዚኣብሔር ዘዕበያ። ንሱ ድሕሪኡ ምስ ሃዋርያ ሰርሐ። ንቲሞቴዎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈሉ፣ «እቲ ብዘይግብዝነት ኣብ ልብኻ ዘሎ ፣ እቲ ፈለማ ኣብ ኣቦሓጎኻ ሎይስን ኣብ ኣደኻ ኤውንቄን ዝነበረ» (2 ቲሞቴዎስ 1:5 KJV፣ ከምኡ’ውን 3:14-16 ርአ)።

ንሃገር ምጽራይ

ድሕሪ ምምሕያሻትን እቲ ተኣምራዊ ስዕረትን ሞትን ናይ ሰራዊት፣ ህዝቅያስ ሞተ። ኣብ መወዳእታ ህይወቱ ነቶም ልኡኻት ምቕባሉ ስሕተት ገበረ፣ እዚኦም ድማ ንዝተሓስበ ዓመጻኦም ኣብ ልዕሊ ኣሶር መሓዙት ይእክቡ ነበሩ። እዚ ድሕሪኡ ምስ ሜዶን ሓይሊ ምስ ተጸንበረት ተፈጸመ። ድሕሪ ሞት ህዝቅያስ፣ ጣኦት ኣምልኾ እንደገና ኣብ ተረከበ፣ ኣምልኾ እግዚኣብሔር ድማ ተረስዐ፣ ተበላሸወ፣ ከምኡ’ውን ምስ ኣምልኾ ኣማልኽቲ ተሓዋወሰ።

ምስ ጣኦት ኣምልኾ ብዙሕ እኩይ፣ ጨካን፣ ከምኡ’ውን ዝተጣመመ ተግባራት መጸ። ግናኸ ፈራህ ኣምላኽ ዝኾነ ምዕባይ ተቐቢሉ ነይሩ። ፈለማ፣ ኣብ ሻምነይቲ ዓመት ግዝኣቱ፣ «ንኣምላኽ ኣቡኡ ክደሊ ጀመረ።» ድሕሪኡ ኣብ ዓሰርተ ክልለይቲ ዓመት፣ ብርግጽ ድሕሪ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ምቕራቡ፣ «ንይሁዳን ንኢየሩሳሌምን ከንጽህ ጀመረ» (2 ነገስት 23:1-19፤ 2 ዜና መዋእል 34:3-7)። ነቲ ሃገር ካብቶም ርኹሳት ኣማልኽቲ ምፍራይን ኣርዑታቶምን ንምጽራይ ነዊሕ እዋን ነይሩ። ኣብ ማእከል እዚ ንጥፈት እዚ፣ ቤተ እናዕረየ ከሎ፣ ሕጊ ተረኽበ። ምብራዩ ነቲ ምንቅስቓስ ምምሕያሽ ተወሳኺ ሓይሊ ሃቦ።

ሓደ ተረኽበ

ህልቂያ ነዚ እዚ ንሻፋን፣ ሓደ ፣ ኣርኣዮ። ነቲ ናብ ወሲዱ ኣብ ቅድሚኡ ኣንበቦ። ምላሽ ብሰንኪ ሓጥያት ህዝቡ ናይ ሽበራ ነይሩ። ክዳኑ ብንስሓ ቀደደ፣ ብቕጽበት ድማ ኣገልገልቱ ንነብዪት ክሓትቱ ሰደደ። ንሳ ቃላታ ኣይቀነሰትን፡ ፍርዲ ኣይተርፍን እዩ፣ ግናኸ ኣብ ዘመን ኣይኮነን።

ሎሚ፣ ፍርድታት ናይ መወዳእታ ዘመን የፈራርሑ ኣለዉ፣ ዓለም ድማ ብዜና «ውግኣትን ውግኣትን» ትደናገር ኣላ ()። ገና፣ ክንደይ ካባና ንመጽሓፍ ቅዱስ ናብ መኽዘን ኣእምሮና ኣውሪድናዮ ኣሎና? ክንደይ ንንባብ ቅዱስ ኣምላኽ ንስሕት? ድሕሪኡ፣ ብዙሕ ንልምድታት ሰባትዶ ንስዕብ፣ ኣብ ክንዲ ብመገዲ ኣምላኽ ዝኣርኣየና ብሓድሽ መንፈስ ምኻድ?

ከምቲ ቅዱስ ጽሑፍ ዝብሎ፣ ሰባት ኣብ መንጎ ህዝቢ ኣምላኽ መሪሕነት ኣለዎም (1 ፤ ፤ 1 ቲሞቴዎስ :13)። ግናኸ ኣብ ምድኻም ኣንስቲ ሰባት ዝያዳ እሙናት ክኾና ይኽእላ እየን። ህልዳ ሓንቲ ካብዚኣቶም ነበረት። ስማ «» ማለት እዩ፣ እዚ ድማ ናይ ንእሽቶ፣ ርሑቕ ዘይትርኢ ሰበይቲ ይህብ። ኣምላኽ ንድኹማት፣ ንድኻታትን ንዘይተጸበናዮምን ይጥቀም (1 ርአ)። ብልኡኽ ኣቢላ፣ ንዮስያስ ኣምላኽ እንታይ ከም ዝደልዮ ነገረቶ። እዚ ባህ ዘብል ወይ ቀሊል መልእኽቲ ኣይነበረን፣ ግናኸ ንእቲ ንእሽቶ ምትብባዕ ሃበቶ። ድሕሪኡ እቲ ነቲ ንኹሉ ህዝቢ ኣንበበሉ (2 2 ዜና መዋእል )።

ቤተ ኣብ ዓለም ኣምላኽ ክምለኸሉ ዝነበረ ሓደ ቦታ ነይሩ። እግዚኣብሔር፣ ፈጣርን ኣምላኽ ኪዳንን፣ ስሙ ከንብር ዝመረጾ ቦታ ነይሩ ( ርአ)።

ከምቲ ነቲ ዝሰርሖ ቤተ – «ብኢድ ዝተሰርሐ» – ዘንጽሆ፣ ከምኡ’ውን ኣምላኽ ኣብ ዘመንና ዘሎናዮ ከነንጽህ ይጽበየና። የሱስ ከምዚ በለ፣ «ክልተ ወይ ሰለስተ ብስመይ ኣብ ዝተኣከቡሉ፣ ኣነ ኣብ ማእከሎም ኣሎኹ» ()። ናብቲ ኩሉ እቲ ዝተዋጀወ ህዝቢ፣ «እቲ »፣ ናብቲ ርእስና ዝኾነ ክእከብሉ ዝኽእል መዓልቲ ንጽበ ኣሎና።

ንኹሉ ህዝቡ ኣከበ፣ ኩሎም ናብ ቦታ ቤተ ክመጹ ዝኽእሉ ዝነበሩ። ኣብኡ ንሱ ባዕሉ ነቲ ሕጊ ብዓውታ ንዝተኣከበ ህዝቢ ኣንበበሉ። ኩሉ ሰብ፣ ብዘይካ ሓደ’ኳ፣ ኣምላኽ ሰምዐ። ዕዮ ምምሕያሽ ቀጸለ። ጣኦት ኣምልኾ ተደምሰሰ። ኻህናት ኣረማውያን ኣማልኽቲ ተኣልዩ፣ ኣምልኾ ቤተ ድማ እንደገና ተመስረተ። እዚ ኩሉ ክዕወት ኣይካኣለን ነይሩ እንተዘይኮይኑ እቲ ህዝቢ፣ ኣብቲ እቲ፣ ምስ ንጉስን ኣገልገልቱን ተሰማሚዑ እንተዘይነይሩ። ነዚ እዚ ክንስዕብ ኣሎና።

ኤርምያስ ከምዚ ኢሉ ሓተተ፣ «መን እዩ ኣብ ምኽሪ እግዚኣብሔር ደው ዝበለ፣ ቃሉ’ውን ዝተረድአን ዝሰምዐን? መን እዩ ቃሉ ዝመልክዐን ዝሰምዐን?» (ኤርምያስ )። ንሕና ብርግጽ ሓደ ሰብ ብዓውታ ከንብበልና ወይ ከም ገሊኦም ኣቦታትና ናብ ቤተ ክርስቲያን ክንከይድ ኣየድልየናን እዩ፣ ኣብኡ ድማ ተኣኪብና ብሰንሰለት ዝተኣስረ ቅዱስ ክነንብብ ንኽእል ኢና። ብዙሓት ካባና ኣብ ኣባይትና ቅዱስ ኣሎና፣ ግናኸ ክንደይ ካባና ኣብ ልብና ቅዱስ ኣሎና ኢልካ ትሓትት። ህዝቅኤል ኣምላኽ ንእስራኤል ኣብ መወዳእታ እዚ ዘመን፣ ድሕሪ መዓልቲ እግዚኣብሔር፣ ከመይ ከም ዝቕይራ ይነግር፡ «ድሕሪኡ ማይ ኣብ ልዕሌኹም ክነዝግ፣ ንጹሃት’ውን ክትኾኑ ኢኹም። ኩሉ ርኽሰትኩም፣ ከምኡ’ውን ኩሉ ጣኦታትኩም፣ ከንጽሄኩም እየ። ’ውን ክህበኩም እየ፣ መንፈስ’ውን ኣብ ውሽጥኹም ከንብር እየ» (ህዝቅኤል )። ብዛዕባ እቲ ፣ ኣምላኽ ምስ እስራኤል ኣብቲ እቲ ዝገብሮ፣ ኤርምያስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ሕገይ ኣብ ውሽጣዊ ኣካላቶም ከንብር እየ፣ ኣብ ልቦም’ውን ክጽሕፎ እየ፣ ኣምላኾም’ውን ክኸውን እየ። ንሳቶም ድማ ህዝበይ ክኾኑ እዮም» (ኤርምያስ )። ንሕና ኣመንቲ ሓደስቲ ልብን ሓደስቲ መንፈስን ኣሎና፣ ግናኸ ብጥንቃቐ ምጽናዕ ቅዱስ ጥራይ እዩ ንኣምላኽ ኣምላኽ ኣብ ልብና ክጽሕፍ ዝሕግዞ።

ዘይርሳዕ

ኣምላኽ ኣብ ቤተ ምርካብ ኣብቲ እቲ ንእስራኤል መቐይሮ ነይሩ፣ ምሕላው ድማ እቲ ዝለዓለ ናይ ግዝኣት ነይሩ። ምሕላው መጀመርታ የመልክት። « ፋሲካና ምእንታና ተሰዊኡ» (1 ) ከም ዝኾነ ዝተረድእናሉ የመልክት። ከምቲ እቲ ናይ መጀመርታ ኣብ ግብጺ ንእስራኤል መጀመርታ ዝነበረ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ዘመን በዓል ምሕዋይን ምሕላውን ንህዝቢ ናብ መጀመርታ መለሶም። ብሓዘን፣ ንመንግስቲ ኩሉ ዝጠፍአ ይመስል ነይሩ፣ ግዝኣቱ ድማ ብንብዓት ተዛዘመ።

ሓደ’ኳ ካባና ፍጹም ኣይኮነን። ኩላትና «ንጎድል»፣ ዮስያስን ህዝቡን ድማ ከምቲ ዝተረፍናዮ ነበሩ። ኣብ ኩሉ ናይ ምምሕያሽ ፈተነታት ኣብ ቅዱስ፣ ሓደ’ኳ ኣይኮነን። እቲ ጽቡቕ ዝገበሮ ነገር ኣስተብህሉ – ሓደ ክገብሮ ዝነበሮ ነገር፦

  • ንሌዋውያን ናብ ኩሉ ከተማ ሰደደ፣ ንህዝቢ ከምህሩ (2 ዜና መዋእል )።
  • ኻልኦት ፈራዶ ገበረ፣ እዚኦም ድማ ሕጊ ኣምላኽ ይሕልዉን ፍትሒ ይገብሩን ነበሩ ()።

ነዚ ከም ዝገበረ ጸብጻብ ዘይምህላዉ ሓደ ካብቲ ድሕሪ ግዝኣቱ ንምድኻም ዝኾነ ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ኩሉ ህዝቢ ለውጢ ክህሉ ኣለዎ፣ ኣብ ክንዲ ብመንግስቲ ዝግበር ፖለቲካዊን ማሕበራዊን ለውጢ።

ሞት

ከም ብዙሓት ገዛእቲ ቅድሚኡን ድሕሪኡን፣ ካብቲ ናይ ርእሱ ሓላፍነት ሓሳባት ክህልዎ ጀመረ። ዕዮኡ ንህዝቡ ምሕላው ነይሩ። ብሰንኪ ምእታው ግብጺ ናብ ሃገሩ ተቖጢዑ፣ ወይ ካብቲ ዝዓቢ ዝነበረ ግዝኣት ሞገስ ንምድላይ ሓሳባት ስለ ዝነበሮ፣ ምስ ናብ ውግእ ከደ። ብዘይካ እቲ ናይ ግብጺ መረጋገጺታት፣ ንሓይሊ እቲ ካልኣይ ዝዓበየ ናይ ቀረባን ማእከላይን ውግእ ማሽን – ናይ ግብጺ – ክዋግኦ ይኽእል እዩ ኢሉ ሓሰበ። ተሳዕረ፣ ሞተ፣ ከምኡ’ውን ተሓዘነሉ። እቲ መንግስቲ ናብ ምስንባድ፣ ድሕሪኡ ድማ ናብ ምግዛእ ግብጺ፣ ድሕሪኡ ድማ ወረደ።

መወዳእታ መጠንቀቕታ

ሃዋርያ ነዚ ነገራት እዚ ብጽቡቕ ይፈልጥ ነይሩ፣ እንተላይ እቶም ዝበለጽና ስሕተት ክንገብር ከም እንኽእል’ውን። ብብስለትን ብዓወት ኣብ ክርስትያናዊ ድሕሪኡ ልዕሊ ክመጽእ ይኽእል እዩ። ትዕቢት፣ ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ክንዲ ኣብ ኣምላኽ ኣብ ውልቃዊ ዓወታትና ምውካል ንውድቀትና ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ።

ከምዚ ምስ በለ ጥበባዊ ቃላት ተዛረበ፣ «ንስጋይ እጭውዮን ኣግዝኦን እየ፣ ንኻልኦት ምስ ሰበኽኩ፣ ንርእሰይ ከይተነጽግ» (1 )። ንርእሱ ወይ ንኻልእ ሰብ ምድሓኖም ከጥፍኡ ይኽእሉ እዮም ማለት ኣይነበረን። እዚ፣ እንተወሓደ፣ ድሕንነት ኣሎ፣ ከመይሲ የሱስ ብኽቡር ደሙ ዝዓደገና እዩ። ግናኸ ነቲ ኣምላኽ ክህበና ዝደልዮ ሽልማትን ኣኽሊላትን ክንጥፍእ ንኽእል ኢና (1 ርአ)።

ክሳብ መወዳእታ ንኽብሩን ንስብሓቱን ክንነብር ንኽእል!

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia