ሃሊካርናሰስ

ሓደ ኻብተን ሽዱሽተ ዶርያዊት መግዛእቲ ኣብ ገማግም ካርያ እያ ነይራ። እዚኣ ኻብቲ ዶርያዊ ሕብረት (ሄክሳፖሊስ) ብሰንኪ ገለ ጥንታዊ ባእሲ (ሄሮዶተስ 1.144) እኳ እንተ ተኣልየት፡ ብፖለቲካ፡ ብንግዲ፡ ብስነ-ጽሑፍን ብጥበብን ኣዝያ ኣገዳሲት ከተማ ነይራ። ኣብ 1 መቃብያን 15:23 ንኣይሁድ ዝድግፍ ደብዳበ ዝሰደደሎም ሓደ ኻብቶም ሃገራት ሮማዊ ሴኔት እያ ነይራ። ስለዚ ኣብቲ ግዜ እቲ ናጻን ገዛእ ርእሳ እትገዝእን ከተማ ክትከውን ኣለዋ። እቲ ኣብ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ዝወጸ ውሳነ እታ ከተማ፡ ንኣይሁድ ሃይማኖታዊ ናጽነትን ኣብ ጥቓ ባሕሪ ፕሮሱካይኦም ክሰርሑ መሰልን ዝህብ (ዮሴፉስ፡ ጥንታዊ ታሪኽ 14.10.23)፡ ኣብታ ከተማ ቀደም ኣይሁዳውያን ከም ዝነበሩ የረጋግጽ፤ እዚ ድማ ባህርያዊ እዩ፡ ምኽንያቱ ሃሊካርናሰስ ኣብ ሓደ ወሽመጥ ኣብ ቅድሚ ኮስ፡ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ሸነኽ ኬራሚክ ገልፍ ብምህላዋ፡ ዓቢ ማእከል ንግዲ ነይራ። እታ ከተማ ኻብ ሓደ ጫፍ ናብ ካልእ ጫፍ ወሽመጥ ተዘርጊሓ ነይራ፡ ኣብኣ ድማ ካልኦት ህንጻታት፡ ፍሉይ ቤተ መቕደስ ኣፍሮዳይት ነይሩ። እቲ ቦታ ሃሊካርናሰስ ሕጂ ቦድሩም (ማለት ‘ምሽግ’) ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ካብቲ ብፈረሰኛታት ቅዱስ ዮሃንስ (ማእከሎም ኣብ ሮድስ ዝነበረ)፡ ብትሕቲ ዓቢ መምህሮም ደ ናይላክ፡ ኣብ ዓ.ም. 1404 ዝተሰርሐ ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ቤተ መንግስቲ።