ሂዋውያን

ዘንብዕ ዝናብ፡ ከብዲ

ሓደ ኻብቶም ቀደም ኣብ ፍልስጥኤም ዝነበሩ ዘርእታት፡ ብሓም ብወገን ከነኣን ዝመጹ እዮም። ዘፍጥረት 10:17። ያእቆብ ናብ ፍልስጥኤም ምስ ተመልሰ፡ ሰኸም ብሂዋውያን ከም እተታሕዘ ረኸበ። ዘፍጥረት 34:2። ንሳቶም ንጊብዖን እውን ተቖጺሮምዋ ነበሩ፡ ንእያሱ ኸኣ ምስኦም ኪዳን ንምግባር ከተታልልዎ መገዲ ረኸቡ። እያሱ 9:3, 7። ንሳቶም ካብ ውግእ ዝገብሩ ህዝቢ ንላዕሊ ንግዲ ዝገብሩ ይመስሉ ነበሩ። ንሂዋውያን ኣብ ሰሜን ኣብ ደብረ ሊባኖስ እውን ንረኽቦም፡ እስራኤል ከኣ ምስኦም መርዓ ንምግባር ተታለለ። መሳፍንቲ 3:3, 5, 6። ብዘመን ሰሎሞን ኣብታ ሃገር ይነብሩ ነበሩ፡ ንእስራኤል ከኣ ግብሪ ከፍሉ ተገበሩ። 1 ነገስት 9:20። እስራኤል ንእግዚኣብሔር ንእዞም ህዝብን ካልኦት ነበርቲ እታ ሃገርን ከውጽእ ዝሃቦ መምርሒ ስለ ዘይፈጸመ ተሰቀየ። ብኣኦም ናብ ጣኦት ኣምልኾ ተመርሑ።

እቶም እስራኤላውያን ካብ ፍልስጥኤም ዘባረርዎም ሓደ ኻብቶም ነገዳት (ዘጸኣት 3:8፤ ዘጸኣት 3:17 [ያህዊስት])። እቲ ዝበዝሐ ጥንታዊ ምንጪና (ያህዊስት) ከም ዝብሎ፡ እዞም ህዝቢ እዚኦም ንእስራኤላውያን ኣብ ውግእ ንምርኻብ ስለ ዝፈርሑ፡ ብተንኮል ምስኦም ኪዳን ገበሩ (እያሱ 9:7)። ሓደ ደብተራዊ ኣርታዒ ኸኣ፡ ኣባይቶም ጊብዖን፡ ከፊራ፡ ቂርያት-ያሪም፡ ከምኡ’ውን ቤኤሮት ከም ዝነበሩ ይገልጽ (እያሱ 9:17)። ጊብዖን ካብ የሩሳሌም 6 ማይልስ ናብ ሰሜን ምዕራብ፡ ቤኤሮት ከኣ 10 ማይልስ ናብ ሰሜን ይርከባ። ስለዚ፡ ምናልባት ኣብ ሰሜን የሩሳሌም ዝርከብ ከባቢ ይነብሩ ነበሩ። ዘፍጥረት 34:2 (ክህነታዊ ዛንታ) ንሰኸማውያን ሂዋውያን ይገብሮም፡ እዚ ግና ዘጠራጥር ስልጣን እዩ። እቲ ቀንዲ ክፋል ናይቲ ምዕራፍ ብዛዕባ እዚ ነጥቢ እዚ ኣይዛረብን። ኣብ እያሱ 11:3ን መሳፍንቲ 3:3ን ኣብ ከባቢ ሄርሞን ኣብ ሊባኖስ ዝርከቡ ይመስሉ፡ ግናኸ ‘ሂዋዊ’ ኣብዚ ምናልባት ምትዕርራይ ናይ ‘ሂታዊ’ እዩ (ተመልከት ሙር፡ መሳፍንቲ፡ ገጽ 79)። ደብተራውያን ኣርተውቲ ንሂዋውያን ኣብ ዝርዝር ህዝቢ ከነኣን ብዙሕ ግዜ የእትውዎም፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኸኣ ቅድሚ የቡሳውያን የንብሩዎም። ምናልባት እዚ ኣብ ከባቢ የሩሳሌም ከም ዝነበሩ የመልክት። 2 ሳሙኤል 24:7፡ እኳ ደኣ ግልጽ ዘይኮነ እንተኾነ፡ ምስዚ ኣይጋጮን። ገሊኦም ንሂዋዊ ‘ገጠርተኛ’ ማለት እዩ ኢሎም ይግምቱ፡ ግናኸ እቲ ስነ-ቓል ኣዝዩ ዘጠራጥር እዩ። ብሓቂ ብዛዕባ ዘርኣዊ ምትእስሳሮም ዝፍለጥ የለን። ጆርጅ ኤ. ባርተን።