ሄኖክ

ወፈያ

1. በዅሪ ወዲ ቃየል፡ ዘፍጥረት 4:17-18።
2. ብቃየል እተሰርሐት ከተማ፡ ብስም ወዱ እተሰየመት፡ እዚኣ ኸኣ እታ ንመጀመርታ እተጠቕሰት ከተማ እያ። ዘፍጥረት 4:17።
3. ወዲ ያሬድ፡ ኣቦ ማቱሳላ። ብዛዕባኡ ኸኣ፡ “ምስ ኣምላኽ ከደ፡ ኣምላኽ ስለ ዝወሰዶ ኸኣ ኣይነበረን” ተባሂሉ ተጠቒሱ ኣሎ። ብእምነት ከም እተሰጋገረ፡ ከምኡ’ውን ቅድሚ ምምልላሱ ንኣምላኽ ከም ዘሐጐሰ ምስክርነት ከም ዝነበሮ ተጠቒሱ ኣሎ። ኣብቶም ቀዳሞት መዓልታት፡ ሓደ ሰብ ብጸጋ ምስ ኣምላኽ ሓድነት ክገብር፡ በዚ ኸኣ ንኣምላኽ ከሐጕስ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ እዚ ክፈልጥ፡ በዚ ኸኣ ኣብ ሓጢኣተኛ ዓለም ምስኡ ብምኻድ ብርሃን ገጹ ክሕጐስ ከም ዝኽእል ብሩህ ኣብነት እዩ። ሄኖክ ከይሞተ ናብ ሰማይ ተወስደ፡ ከምቲ እቶም ህያዋን ቅዱሳን ብምጽኣት ጐይታ የሱስ ዝውሰዱ። ዘፍጥረት 5:18-24፤ ሉቃስ 3:37፤ እብራውያን 11:5፤ ይሁዳ 14። ኣብ 1 ዜና መዋእል 1:3 ሄኖክ ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ። ኣብ ይሁዳ ሓደ ትንቢት ናይ ሄኖክ ተጠቒሱ ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣይርከብን። ይሁዳ ብመንፈስ ኣምላኽ ተደሪኹ ስለ ዝጸሓፈ፡ እዚ ኸኣ ከም ብዙሓት ካልኦት ነገራት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም እተገልጸሉ፡ ከምኡ’ውን ብኻልእ መገዲ ክፍለጥ ዘይከኣል ዝነበረ ክኸውን ይኽእል እዩ። ወይ ከኣ ብኣፍ ዝተመሓላለፈ ነገር ክመዝግብ ተደሪኹ ይኸውን። ሓደ ኣፖክሪፋዊ መጽሓፍ፡ መጽሓፍ ሄኖክ ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ ካብኡ ኸኣ ይሁዳ ከም ዝጠቐሰ ገሊኦም ይኣምኑ፡ እኳ ደኣ እቲ መጽሓፍ ብመንፈስ ኣምላኽ ዝተጻሕፈ ኣይኮነን። ይኹን እምበር፡ እቲ መጽሓፍ ሽዑ ከም ዝነበረ ዝሕብር መርትዖ የለን። ንመሲሕ ከም ‘ወዲ ኣምላኽ’ ይጥቅሶ፡ እዚ ኸኣ ኣብ ዘመን ክርስትና ከም እተጻሕፈ ብርግጽ ዘረጋግጽ ተባሂሉ ተፈሪዱ ኣሎ። እቲ ኣብ መጽሓፍ ሄኖክ ዘሎ ብዛዕባ ክርስቶስ ፍርዲ ምፍጻሙ ዝገልጽ ሓሳብ፡ ከምዚ ተባሂሉ ተሰሪዑ ኣሎ፡ “እንሆ፡ ንሳቶም ፍርዲ ንምፍጻም፡ ንረሲኣን ንምጥፋእ፡ ከምኡ’ውን ንኹሎም ስጋውያን ንምግሳጽ፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ቅዱሳኑ ይመጽእ ኣሎ፡ ንኹሉ እቲ ሓጢኣተኛታትን ረሲኣናትን ዝገበርዎ እኩይ ተግባር።” እቲ ተጓዓዛይ ብሩስ፡ ኣብ ዓ.ም. 1773 ካብ ግብጺ ምስ ተመልሰ፡ ሰለስተ ናይ ምሉእ መጽሓፍ ብግእዝ እተጻሕፉ ቅዳሓት ኣምጺኡ። ኣብ 1821 ከኣ ናብ እንግሊዝኛ ተተርጐመ። እቲ መጽሓፍ ንሄኖክን ኖህን ዝተዋህበ ተኸታታሊ ራእያት ከም ዝኾነ ይገልጽ።

(ብምሉእ ስሙ ኸኣ ሄኖክ ይበሃል) ካብ ኣዳም ሻውዓይ ወለዶ ኮይኑ (ይሁዳ 1:14)፡ ኣብ ዘፍጥረት 5:1-32 ዘሎ ሰነድ ወለዶ ሴት ተጠቒሱ ይርከብ (ዘፍጥረት 5:18-24 ተመልከት)። ኣብ ዘፍጥረት 4:17 ዘሎ ሰነድ ወለዶ ቃየል ከኣ፡ ወዲ ቃየል ስለ ዝኾነ፡ ካብ ኣዳም ሳልሳይ ወለዶ እዩ። እቲ ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ዝርዝራት ዘሎ ምምስሳል፡ ኣብ ሓደ ሓባራዊ ልምዲ ዝተመርኮሰ ምዃኑ የርኢ። እዚ ኸኣ ብያህዊስት (ምዕራፍ 4) ከምኡ’ውን ብካህናዊ ትረኻ (ምዕራፍ 5) ብዝተፈላለየ መልክዕ ዝተሓለወ እዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ዝበለጸ ናይ መጀመርታ ስሪት ኣየናይ ምዃኑ ክንብል ኣይንኽእልን ኢና። እቲ ንሄኖክ ፍሉይ ትርጉም ዝህቦ ሓበሬታ ኣብ ዘፍጥረት 5:24 ይርከብ፡ “ሄኖክ ምስ ኣምላኽ ከደ፡ ኣምላኽ ስለ ዝወሰዶ ኸኣ ኣይነበረን።” እቲ ኣብዚ ዝቐረበ ሓሳብ፡ እዚ ኣቦ ብምኽንያት ምስ ኣምላኽ ዝነበሮ ፍጹም ሓድነት፡ ሞት ከይቀመሰ ናብ ሰማይ ከም ዝተወስደ (ሲራክ 44:16፤ ሲራክ 49:14፡ እብራውያን 11:5 ተመልከት)፡ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዘሎ ትምህርቲ ዘይመውትነት ሓደ ዓይነት ጽልዋ ከም ዝገበረ ይረአ (መዝሙር 49:15፤ መዝሙር 73:24 ተመልከት)። ኣብቲ ናይ ኣፖካሊፕቲክ ጽሑፋት ዘሎ ብሄኖክ ዝምልከት ኣገራሚ ምዕባለ፡ ሄኖክ ከም ሰባኺ ንስሓ፡ ነብዪ ናይ መጻኢ ፍጻሜታት፡ ከምኡ’ውን ተቐባሊ ልዕለ-ተፈጥሮኣዊ ፍልጠት ናይ ምስጢራት ሰማይን ምድርን ወዘተ. ኮይኑ ይቐርብ። እዚ ኸኣ ዝበዝሐ ዝርዝር ልምዲ ከም ዝነበረ የርኢ። ምንጪ እዚ ልምዲ እዚ ኣብ ሓደ ኣገራሚ ባቢሎናዊ ምምስሳል ተረኺቡ ይኸውን። ኣብቲ ብበሮሱስ ዝተዋህበ ዝርዝር ዓሰርተ ቅድመ-ማይ ኣይሂ ነገስታት፡ ሻውዓይ ስም ኤቨዶራንከስ እዩ። እዚ ኸኣ (ርግጽ እዩ) ናይ ኤንመዱራንኪ፡ ንጉስ ሲፓር ዝነበረ፡ ምስ ሻማሽ (ኣምላኽ ጸሓይ) ከምኡ’ውን ራምማን ሓድነት ዝገበረ፡ ኣብ ምስጢራት ሰማይን ምድርን ዝተጀመረ፡ ከምኡ’ውን መስራቲ ናይ ሓደ ማሕበር ካህናዊ መተንበይቲ ዝኾነ ስም ዝተበላሸወ መልክዕ እዩ። እዚ ኣፈ-ታሪኽ እዚ መዓስ ወይ ከመይ ንኣይሁድ ከም ዝፍለጥ ክንነግር ኣይንኽእልን ኢና። ሓደ ምልክት ናይ መጀመርታ ምትእስሳር ምስ ኣምላኽ ጸሓይ፡ ኣብቲ 365 ዓመታት ናይ ህይወት ሄኖክ (ቁጽሪ መዓልታት ኣብ ሓደ ዓመት ጸሓይ) ተጠቒሱ ይርከብ። ብዝኾነ ይኹን፡ እቲ ባቢሎናዊ ኣፈ-ታሪኽ፡ እቲ ናይ ሄኖክ መጽሓፍ (ኣብ ዓመት 105-64 ቅ.ል.ክ.) ከምኡ’ውን እቲ ድሕሪኡ ዝመጸ መጽሓፍ ምስጢራት ሄኖክ ዝሓዘ፡ እቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ኣረኣእያ ሄኖክ ዝሓዘ ዘርኢ ከም ዝሓዘ ብሉጽ ዝኾነ ዕድል ኣለዎ። ብዛዕባ እዚ ኸኣ Hastings’ Dictionary of the Bible i. 705ff. ተመልከት። ሓደ ጥቕሲ ካብ መጽሓፍ ሄኖክ ኣብ ይሁዳ 1:14 ተጠቒሱ ይርከብ (= ኤፌሶን 1:9፡ ኤፌሶን 5:4፡ 27:2)። ጄ. ስኪነር።