ህይወት

ህይወት ማለት ፍጡር ኣብቲ ፈጣሪ ዘንበሮ ቦታ ዝሕጐሰሉ እዩ። ኣምላኽ ኣብ ኣፍንጫ ሰብ ‘ትንፋስ ህይወት’ ኣንፈሰ፤ ሰብ ድማ ህያው ነፍሲ ኾነ። ዘፍጥረት 2:7። ሓጢኣት ምስ ኣተወ፣ እዚ ህይወት እዚ ይስእን እሞ ኣምላኽ ድማ ይሓትቶ፣ ‘ብርግጽ ደም ህይወትኩም ክሓትት እየ፤ ካብ ኢድ ኩሉ እንስሳ ክሓትቶ እየ፣ ካብ ኢድ ሰብ ድማ፤ ካብ ኢድ ሓው ኩሉ ሰብ ህይወት ሰብ ክሓትት እየ’ እናበለ። ዘፍጥረት 9:5። እዚ ንቕትለት ሞት ብፍርዲ ዝቕጽዕ ሕጊ ኣተኣታተወ፣ እዚ ሕጊ እዚ ፈጺሙ ኣይተሰረዘን ወይ ኣይተቐየረን። ቅዱሳት ጽሑፋት ኣብ መንጎ ‘ህይወት’ ብሞራላዊ ትርጉምን ‘ህላወ’ን ፍልልይ ይ recognizes፣ ከምቲ ኣብቲ ምንባብ ዝርአ፣ ‘መን እዩ ህይወት ዝደሊ፣ ብዙሕ መዓልትታት ዝፈቱ፣ ጽቡቕ ክርኢ ዝኽእል?’ መዝሙር 34:12። ኣብዚ ህይወት ዝደሊ ሰብ ኣሎ፣ ህይወት ክሕጐስ ዝደሊ። እዚ ነቶም ዘለኣለማዊ ቅጽዓት ክኽሕዱ ዝደልዩ፣ ‘ንዘለኣለም ምንባር’ ብዛዕባ ክርስትያን ጥራይ እዩ ዝንገር ዝብሉ ሰባት መልሲ ይህብ፣ ከምቲ ኣብ ዮሃንስ 6:51, 58። ሓቂ እዩ፣ ግን ብዙሓት ካልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት እኩያት ዘለኣለማዊ ህላወ ከም ዝህልዎም የርእዩ። ሰብ፣ ብተፈጥሮኣዊ ኩነታቱ፣ ብሓጢኣት ሞራላዊ ሞይቱ ከም ዝቑጸር፣ ከምኡ’ውን ብሓይሊ ኣምላኽ ክሕየስ ከም ዘድልዮ፤ ወይ ብሓጢኣት ከም ዝነብርን ኣብ ክርስቶስ ንምንባር ሞት ክቕበል ከም ዘድልዮ፣ ከምቲ ኣብ መልእኽቲ ናብ ሮሜ።

፩. ብብሉይ ኪዳን። ኣብ ትርጉም እንግሊዝኛ ቃል ‘ህይወት’ ብዘይ ኣገዳሲ ፍልልያት፣ ንሓደ ወይ ካልእ ካብ ክልተ እብራይስጥኛ መግለጺታት ከም መተካእታ ኮይኑ የገልግል፦ (1) ሓይ፣ ወይ ብብዝሒ ሓይዪም፤ (2) ነፈሽ። እቲ ሰብዓ ሊቃውንት ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ብሓፈሻዊ ፍልልይ ይገብር፣ ነቲ ቀዳማይ ብሓፈሻ ከም ዞኤ፣ ነቲ ካልኣይ ድማ ከም ፕሲኸ ብምትርጓም። እቲ ቀዳማይ ቃል ካብቲ ካልኣይ ብዝያዳ ይርከብ። ሓሳብ ህይወት ከምኡ’ውን ንምምልካት ዝውዕሉ ቃላት፣ ከም ‘ሞት’፣ ናይ ሰብ ኣተሓሳስባን ዘረባን ናብ ቀዳማይ ነገራት ዝምልከቱ እዮም። ብሓፈሻ ክንዛረብ እንተኾይና፣ (1) ብቐዳምነት = ሓድሽ፣ ንቑሕ፣ ብንጥፈት ዘሎ፤ ከምኡ’ውን (2) ብቐዳምነት = እስትንፋስ ኢልና ክንምልከቶ ንኽእል።

1. ብርእሱ ዝፍጠር ምንቅስቓስ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ምንቅስቓስን ምትንፋስን ዝርአ፣ ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ናይ ህይወት ቀዳሞት መለክዒታት ነበሩ። ክሳብ ሕጂ’ውን፣ ሳይንቲስትታት ህይወት ከም ሓደ ‘ኣገባብ ምንቅስቓስ’ ጥራይ ይምርምሩ ኣለዉ። ህይወት ግን ገና ንሰብኣዊ ምርምር ምስጢሩ ኣይገለጸን፤ ገና ህይወት፣ ብዝኾነ ፈተነ፣ ካብ ንጹህ ዘይኦርጋኒክ ምንጭታት ኣይተረኽበን። ኣብዚ እዋን እዚ፣ ብኣምላኻዊ ኣረኣእያ ፍጥረት ዘይዕንቀፉ ሰባት፣ ንፍጥረት ዘዘንቱ ዛንታታት ዘፍጥረት ብምስዓብ፣ ከምኡ’ውን ምንጪ ኩሉ ህይወት ንኣምላኽ ብምውሳኽ፣ ‘ንኹሉ ህይወትን እስትንፋስን ኩሉ ነገራትን ዝህብ’ (ግብሪ ሃዋርያት 17:25)፣ ብቑዕን ኣዕጋብን ቦታ ይሕዙ። ምስጢር ህይወት ይቕጽል፣ ግን ናይ ሳይንሳዊ ምርምር ዝኾነ ውጽኢት ምስዚ ኣረኣእያ ብሓቂ ክጋጮ ኣይመስልን። ህይወት ከም ፍሉይ ፍጻሜ ብፍላይ ምስ እንስሳታት—ህያዋን ፍጥረታት ባሕሪ፣ ምድሪ፣ ከምኡ’ውን ኣየር (ዘፍጥረት 1:21 ወዘተ.)—ይተሓሓዝ። ህይወት ኣትክልቲ ከምኡ ኮይኑ ብንጹር ኣይፍለጥን። ጸሓፍቲ ብሉይ ኪዳን ህይወት ንኣግራብ ከም እንስሳታት ክገልጹ ኣይከዱን፣ ከምቲ ገለ ቀዳሞት ግሪኻውያን ፈላስፋታት (ንኣብነት ኣሪስቶትል፣ Eth. Nic. i. 7, 12) ዝገበሩዎ። ገና ‘ቀጠልያን’ ‘ንቑጻትን’፣ ንኣትክልቲ ክውዕሉ ከለዉ፣ ምስ ‘ህያዋንን’ ‘ምውታንን’ ይመሳሰሉ። ኣግራብ ‘ሓደ ዓይነት’ ህይወት ከም ዘለዎም ዝስምዖም ስምዒት ኣሎ፤ ከምኡ’ውን ንኣግራብ ዝምልከቱ መወከሲታት ከምቲ ብዛዕባ ሓድሽ ምብቋል ሱር ወይ ጭራም (እዮብ 14:7 ወዘተ.፣ ኢሳይያስ 11:1) ኣዝዮም ኣገደስቲ እዮም። ከምኡ’ውን ብዛዕባ ብልጽግና ሰብ ምስ ብልጽግና ዕምባባ ዝተመሰለሉ ኣገባብ (መዝሙር 1:3 ወዘተ.)፣ ከምኡ’ውን ካልኦት ተደጋጋሚ መግለጺታት ኣስተብህል። ስጋዊ ህይወት ብቐዳምነት ምስ እስትንፋስ ጥራይ ዘይኮነስ ምስ ደም’ውን ይተሓሓዝ። ናይ ደም ምፍሳስ (ከም ካብ ቁስሊ) ኣብ ምጉዳል ሓይሊ ስጋን ኣብ መወዳእታ ድማ ሞትን ዘምጽኦ ሳዕቤን—ናይ ቀደም ምልከታ—ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ነዚ የረድእ። ስለዚ ሓደ ዓይነት ቅድስና ምስ ደም ይተሓሓዝ (1 ሳሙኤል 14:33 ወዘተ.)፣ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ምስ ደም ስጋ ምብላዕ ዝምልከት ፍሉይ ሕጊ ኣብ ሕግታት እስራኤል ይኣቱ (ዘሌዋውያን 3:17፤ ዘሌዋውያን 7:25 ወዘተ.)። እዚ ናይ ደም ከም መንበር ህይወት ዝምልከት ቀዳማይ ሓሳብ ናይ ኩሉ ስርዓት መስዋእቲ ብሉይ ኪዳንን ናይ ኩሉ ኣብኡ ዝተመስረተ ሓሳባትን ትምህርትን ቅዱሳት ጽሑፋትን መሰረት እዩ። ቅድስና ህይወት ከምኡ ኮይኑ ብሓይሊ ይጕልሕ። ንሰብኣዊ ህይወት ዝወሃብ ዓቢ ዋጋ ብብዙሓት ሕግታት ብዛዕባ ቅትለትን ብዝኾነ ይኹን መንገዲ ንሰብኣዊ መሰል ምንባርን ንጥቕሚ ህይወትን ዝጻረሩ ገበናትን ይግለጽ። እዚ ስምዒት ናብ ካልኦት ፍጥረታት’ውን ይዝርጋሕ። ኣብ ዮናስ 4:11 ዘሎ ‘ብዙሕ እንስሳ’ ዝብል ሓሳብ ዝህብ ቃል ኣስተብህል። እንስሳታት ምስ ውርደትን ስእነትን ሰብ ይተሓሓዙ (ዮናስ 3:7 ወዘተ.፣ ኢዩኤል 1:18፤ ኢዩኤል 1:20)፤ ህይወቶም ክግምት ዘለዎ ነገር እዩ። መሰረት ናይዚ ስምዒት እዚ ኣብቲ ኣምላኽ ናይ ህይወት ቀዳማይ ፈጣሪ ወይ ምንጪ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብቐጥታ ኣብ ኩሉ ቅርጻቱ ደጋፊኣ እዩ (መዝሙር 36:6፣ መዝሙር 104:1-35፤ መዝሙር 145:1-21 ብሓፈሻ) ዝብል ኣረኣእያ ንረክብ። እዚ ድማ ናይቲ ኣዝዩ ልሙድ መግለጺ ‘ህያው ኣምላኽ’ (ብሓቂ ‘ኣምላኽ ህይወት’) መሰረታዊ ትርጉም ዝኸውን ይመስል።
2. ህይወት ብቐዳምነት ከም ሱምሙም ቦኑም ሰብ ይቐርብ። ህይወትን ሞትን ብቕደም ተኸተል ‘በረኸትን መርገምን’ እዮም፣ ከምኡ’ውን ብፍሉይ (ዘዳግም 30:19)። ‘ህይወት ምረጽ’ ናብቲ ሓደ ዝድለ በረኸት ዝሕብር ምሕጽንታ እዩ። ኩሉ ሰብ ነቲ ኣብ መዝሙር 34:12 ዘሎ መግለጺ ክምልስ ይግባእ። ህይወት ዝንዕቕን ሞት ዝውድስን ቋንቋ (ንኣብነት እዮብ 7:16፣ መክብብ 4:1 ወዘተ.) ናይ ዘይተለመደ ስምዒት መግለጺ እዩ፣ ናይ ሰብ ካብ ሓደ ወይ ካልእ ዓይነት መከራ ዝረኸቦ ተመክሮ ውጽኢት እዩ። ግን ንጹህ ህላወ ብርእሱ ዝድለ ኣይኮነን። ከምቲ ኦር ዝጠቐሶ፣ ህይወት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣጠቓቕማ ‘ሞራላዊን መንፈሳዊን ትርጉም’ ኣለዎ (Christian View [1893], ገጽ 393)፤ ከምኡ’ውን ካብ ኣረኣእያ ቅዱሳት ጽሑፋት ጻድቕን ቅዱስን ህይወት ጥራይ እዩ በረኸት። እዚ ድማ ናይ መጽሓፍቲ ጥበብ ጽዕነት እዩ፣ ‘ህይወት ምርካብ’ ክብሉ ከለዉ፣ ከምኡ’ውን ጥበብ ከም ‘ኦም ህይወት’ ገይሮም ክገልጽዋ ከለዉ (ምሳሌ 3:18፤ ምሳሌ 8:35)።
3. ሓሳብ ናይ ዝመጽእ ህይወት ኣብ ብዙሓት ክፍሊ ብሉይ ኪዳን ብዘይምህላዉ ይፍለጥ። ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ምስቲ ናይ ሓድሽ ኪዳን ሓሳብ ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ዝወዳደር የለን። እቲ ድሕረኛ መግለጺ፣ ሓቂ እዩ፣ ኣብ ብሉይ ኪዳን ይርከብ፣ ግን ሓንሳብ ጥራይ፣ ከምኡ’ውን ኣብቲ ድሕረ-እብራይስጥኛ መጽሓፍ ዳንኤል (ዳንኤል 12:2)። እዚ መጽሓፍ እዚ ኣብ ትርጉም እንግሊዝኛ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ነብያት እንተተቖጽረ’ኳ፣ ምትእስሳሩ ምስቲ ጉጅለ ዘይኮነስ ምስ ድሕረ-መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣይሁዳውያን ጽሑፋት ምዃኑ ክዝከር ይግባእ። ኣብዞም ጽሑፋት እዚኣቶም ኣጠቓቕማ ናይዚ መግለጺ እዚ ብዝበለጸ ይግለጽ። ሄኖክ፣ ፕስ.-ሶል.፣ 4 መቃብያን ኣብነታት ይህቡ። ከምኡ’ውን ኣብ ኣፖክሪፋ፣ 2 መቃብያን 7:9፤ 2 መቃብያን 7:36 ኣስተብህል። ‘ህይወት’ ጥራይ ኣብዚ ድሕረኛ ኣጠቓቕማ = ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ኮይኑ ይውዕል (ንኣብነት 2 መቃብያን 7:14፤ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ማቴዎስ 7:14፤ ማቴዎስ 19:17 ኣወዳድር)። ድሕረኛ ኣይሁዳውያን ኣጠቓቕማ ግን ነቲ ዝንጹር ሓረግ ‘ህይወት ናይቲ ዝመጽእ ዘመን’ ይመርጽ፤ ከምኡ’ውን ብዚ መስመር እዚ ምፍጣር ናይቲ ቃል ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ክግለጽ ኣለዎ። (ኣብቲ ናይ ኒቂያ እምነት ዘሎ ናይ መወዳእታ ሓረግ ኣወዳድር፦ ‘ህይወት ናይቲ ዝመጽእ ዓለም’)። ናይ ኣይሁድ ፍጻሜ ዘመን ተስፋታት፣ ቅድም ንህዝቢ ድሕሪኡ ድማ ንውልቀ ሰብ፣ ኣብ ምምዕባል ናይዚ ሓሳብ እዚ ዓቢ ኣበርክቶ ገይሩ። ኣብዚ እዋን እዚ፣ ኣብ ገለ ክፍሊ ብሉይ ኪዳን ተስፋ ናይ ድሕረኛ ህይወት ብንጹር ዝተኸልከለ ይመስል እንተኾነ’ኳ (ንኣብነት ኢሳይያስ 38:11፤ ኢሳይያስ 38:18፣ መክብብ 9:5፤ መክብብ 9:10 [መክብብ 12:7 ኣይጋጮን፣ ከመይሲ ሓሳብ ‘ምድግጋም’ የካቱት፣ ከምኡ’ውን ብብርሃን ክርስትያናዊ ተስፋን ትምህርትን ክንበብ የብሉን])፣ ከምኡ’ውን እዚ ዓለም እዚ ጥራይ ከም ‘ምድሪ ህያዋን’ ይፍለጥ፣ እቲ ኣብ እዮብ 14:14 ዘሎ ሕቶ ምሕታት ኣገዳሲ እዩ፣ ከምኡ’ውን ናይ መዝሙር 16:1-11 ብዛዕባ ‘መገዲ ህይወት’ ዘሎ ቋንቋ ናብ ህይወት ድሕሪ ሞት ዝምልከት ትርጉም ብቐሊሉ ይቕበል።

፪. ኣብ ኣፖክሪፋ። ምዕራፋት 1-5 ናይ ጥበብ ንዘመናዊ ኣይሁዳዊ ኣተሓሳስባ ዝምልከት ብዙሕ ኣገዳሲ ነገር ይህቡ፤ ንኣብነት ኣምላኽ ፈጣሪ ህይወት እዩ እምበር ናይ ሞት ኣይኮነን (ጥበብ 1:13 ወዘተ.፣ ጥበብ 2:23 ወዘተ.)። እኩያት ምስቲ ‘ንብላዕን ንሰቲን፣ ከመይሲ ጽባሕ ንመውት’ ዝብል ቃል ብስምምዕ ይነብሩ (ምዕራፍ 2)። ጻድቃን ዘይመውት ህይወት ከም ውርሻኦም ኣለዎም፣ እኩያት ድማ ናብ ፍርዲ ክቐርቡን ክጠፍኡን እዮም (ምዕራፋት 3-5)። ንሓደ ዘደንቕ ኣቀራርባ ናይ ዘይጥበባዊ ኣድናቖት ህይወት፣ ከምኡ’ውን ጥበብ 15:7 ወዘተ. ኣስተብህል። ኣብ ሲራክ 15:17 ‘ቅድሚ ሰብ ህይወትን ሞትን ኣሎ’፣ ናይ ዘዳግም 30:19 ድምጺ ኣለና። ሓሳብ ህይወት (‘ነፍሲ’) ከም ዝምለስ ብድሪት ዝወሃብ ብድሪት ኣብ ጥበብ 15:8፤ ጥበብ 15:18 ይርከብ፣ ምስ ሉቃስ 12:20 ዝመሳሰል እዩ። ከም ‘ምንጪ ህይወት’ (ሲራክ 21:13) ከምኡ’ውን ‘ኦም ህይወት’ (2 እዝራ 2:12፤ 2 እዝራ 8:52) ዝኣመሰሉ ሓረጋት ኣብ ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ኪዳንን ዘለዎም ኣጠቓቕማ የዘኻኽሩ። ንቀዳማይ፣ መዝሙር 36:8፣ ምሳሌ 10:11፣ ዮሃንስ 4:10፤ ዮሃንስ 4:14 ኣስተብህሉ፤ ንድሕረኛ ድማ ዘፍጥረት 2:9፣ ራእይ 2:7፤ ራእይ 22:2 ወዘተ.። 2 እዝራ 7:1-70 ብዛዕባ ህይወት ድሕሪ ሞት፣ ምስ ፍርዲ ጻድቃንን እኩያትን፣ ፍሉይን ስእላዊን ኣረኣእያ ይህብ። ብፍላይ ድማ ካብ ፍቕዲ 75 ዝጅምር ነዊሕ ምንባብ ኣስተብህል። ምምላስ መንፈስ ‘ናብቲ ዝሃቦ’፣ ፍቕዲ 78፣ ኣብ መክብብ 12:7 ንሞት ዝምልከት ዝመሳሰል መወከሲ ዘለዎ ገደባት የብሉን። (ኣብ ላዕሊ ኣስተብህል።)

፫. ኣብ ሓድሽ ኪዳን። ቃል ‘ህይወት’ ናይ ሰለስተ ኣብቲ ኦሪጅናል ዝተጠቕሙ ቃላት እንግሊዝኛ መተካእታ እዩ፦

1. ዞኤ። እዚ ብብዝሒ ዝርከብ እዩ፤ ብሓፈሻ ምስ ሓይዪም ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝመሳሰል፤ = ህይወት ብፍጹም፦ ሓይሊ፦ ምሉእ፣ ንቑሕ ህላወ። ንኹሉ ምዕቡል ሓሳባት ብዛዕባ ህይወት ዝኸውን ክትሓቁፍ ዝኽእል ቃል እዩ፣ ስለዚ ድማ ብቐጻሊ ኣብቲ ሓረግ ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ይርከብ።
2. ፕሲኸ፣ ብሓፈሻ = ብሉይ ኪዳን ነፈሽ፣ ግን ኣብ መንጎ ‘ህይወት’ን ‘ነፍሲ’ን ዘሎ ምልውዋጥ (ንኣብነት፣ ነቲ ዝፍለጥ ምንባብ ማቴዎስ 16:25 ወዘተ. ኣስተብህሉ) ከም ትርጉሙ ኣብ እንግሊዝኛ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ቀዳማይ ሓሳብ ናይቲ ህያው ዝገብር መሰረት እዩ (ብኣንጻር ‘ስጋ’)። ብተወሳኺ ድማ ንፍሉይ ህይወት ወይ ህላወ ናይ ዝኾነ ውልቀ ሰብ የመልክት። ብቐሊሉ ምልውዋጥ ድማ ንሰብ ‘ርእሱ’ (ብሓፈሻ ‘ነፍሲ’) ንምምልካት ይውዕል።
3. ቢዮስ፣ ሒደት ግዜ ጥራይ ዝርከብ። = እዚ ዘሎ ህላወ፣ እዚ ህይወት፤ ከም ኣብ ሉቃስ 8:14፣ 1 ጢሞቴዎስ 2:2፣ 2 ጢሞቴዎስ 2:4፣ 1 ዮሃንስ 2:16፤ 1 ዮሃንስ 3:17 (ዞኤ ግን ኣብ ገለ እዋናት ብዚ ትርጉም እዚ ይውዕል፣ ምስ ‘እዚ’ ወይ ‘እዚ ዘሎ’ ዝብል መግለጺ፣ ንኣብነት 1 ቆሮንቶስ 15:19)፤ ከምኡ’ውን = መነባብሮ፤ ስለዚ ድማ = ‘መነባብሮ’ (ሉቃስ 8:43፤ ሉቃስ 15:12 ወዘተ.)።
4. ትምህርቲ የሱስ። ብዛዕባ እዚ ዘሎ ህይወት ካብ ወንጌላት እንረኽቦ፣ የሱስ ንሓጺርነቱን ንከንቱነቱን ፈጺሙ ኣይሓዘነን። ናይ ገለ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳት ጽሑፋት ሓዘን ዝመልኦ ድምጺ፣ ናይ ብዙሕ ሰብ ኣተሓሳስባን ሞራላዊ ትምህርትን ሓሳብ ዝህብ ልሙድ ነገራት፣ ኣብዚ ኣይርከብን። ብኣንጻሩ፣ ኣብ ህይወቱ ብጸጋ ነቲ ጆይ ደ ቪቭር የርኢ። እዚ ብሓደ መዳይ ከም መበገሲ ቅሬታ ኣብ ልዕሊኡ ተገይሩ (ማቴዎስ 11:19)። ቅድስና ህይወት ይጕልሕ፣ ከምኡ’ውን ሳድሰይቲ ትእዛዝ ትጕልሕ (ማቴዎስ 5:21)። ዋጋ ህይወት፣ ኣብ ዝተሓተ ቅርጹ’ውን (‘ዑፍ’፣ ማቴዎስ 10:29 || ሉቃስ 12:6)፣ ምስቲ ናይ ጐይታና ዘደንቕ ትምህርቲ ብዛዕባ መለኮታዊ ምድላው ይተሓሓዝ፣ እዚ ድማ ንጽንዓት ባህርያት ናይ ዓለም ህይወት ብዘይ ምጥርጣር ይጻረር (In Memoriam, lv. ወዘተ.)። የሱስ ብንጹር ብዛዕባ እዚ ህይወትን ‘ንብረቱን’ ዘለዎ ምብዝሑ ስግኣት ይኹንን። ብዛዕባ እዞም ነገራት ቀሊልነትን ምፍንጫልን ብተደጋጋሚ ይጕልሕ (ንኣብነት ማቴዎስ 6:19፤ ማቴዎስ 6:31፣ ሉቃስ 12:15 ኣስተብህሉ)። ብርግጽ ምብዝሑ ናይ ‘ንብረት’ ህይወት ብወጻኢ ስእነትን ድሌትን ካልኦት ምስ መንፈስ ትምህርቱ ብቐጥታ ይጻረር። እቲ ዓሚቕ፣ ዘይተለመደ ቃል (ማቴዎስ 16:25 ወዘተ.) ብዛዕባ ምጥፋእን ምርካብን ህይወት ኣብዚ ኣገዳሲ እዩ—እዚ ቃል እዚ ኣብ ሰለስቲኡ ሲኖፕቲክስ ጥራይ ዘይኮነስ (ማርቆስ 8:35፣ ሉቃስ 9:24 ኣስተብህሉ)፣ ኣብ ትሕዝቶኡ ድማ ኣብ ዮሃንስ 12:25 ይርከብ። ዘለኣለማዊ ህይወት ኣብ ትምህርቲ የሱስ ብንጹር ይጕልሕ። ንሱ ነቲ መግለጺ ኣይፈጠሮን፦ ኣብቲ ናይ ረባውያን መዝገበ ቃላት ድሮ ተመስሪቱ ነበረ። እቲ ርእሰ ጉዳይ ኣብ መንጎ ኣይሁድ ብብዝሒ ዝተዘራረበ ነበረ፣ ከምኡ’ውን ቀጺሉ። ኣገላልጻ የሱስ ከምቲ ‘ምውራስ’ (ማቴዎስ 19:29)፣ ‘ምህላው’ (ዮሃንስ ብሓፈሻ)፣ ‘ምቕባል’ (ማርቆስ 10:30)፣ ‘ምእታው’፣ ወይ ‘ምርካብ’ (ማቴዎስ 19:17)፣ ዘለኣለማዊ ህይወት፣ ወይ ህይወት ብቐሊሉ ዝብል፣ ናይ ኣይሁድ መምህራን ናይ ግዚኡን ናይ ድሕረኛ ዘመንን’ውን እዩ። (ኣብ ማርቆስ 10:17 || ዘሎ ኣገላልጻ ኣገዳስነት’ውን ኣስተብህሉ።) ‘ህይወት’ ጥራይ ከም = ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ኣብ ማቴዎስ 7:14፣ ማርቆስ 9:43 ወዘተ. ይውዕል፤ ከምኡ’ውን ኣብ ወንጌል ዮሃንስ (ከም ዮሃንስ 3:36፤ ዮሃንስ 10:10 ወዘተ.)። (ኣብ ላዕሊ ኣስተብህሉ።) ወንጌል ዮሃንስ ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ከም ቀንዲ ርእሰ ጉዳይ ትምህርቲ ክርስቶስ ብንጹር ይህብ፤ ኣብ ሲኖፕቲክስ ድማ ‘መንግስቲ ኣምላኽ’ ዝመሳሰል ቦታ ይሕዝ። ምትእስሳር ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ሓሳባት ዓሚቕን ኣገዳሲን እዩ። ቀንዲ ባህርይ ዘለኣለማዊ ህይወት ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ኣምላኽ ዝነብር ህይወት ምዃኑ እዩ። እቲ ኣብ ዮሃንስ 17:3 ዝርከብ ትርጉም (ምስቲ ጥበብ 15:3 ንምውድዳር ዝዕድም) ብኸመይ ብቐንዱ ናይ ሞራላዊን መንፈሳዊን ረብሓታት ጉዳይ ምዃኑ የርኢ። ሓሳብ ዘለኣለማዊነት ድሕሪ እዚ ይስዕብ፦ ሞት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ዝኸበረ ነገር ከጥፍእ ከም ዘይኽእል ዝስምዖ ስምዒት። ምስ ተኒሰን ኣወዳድር፦ ‘ዝተተኽለ ሰብኣዊ ዋጋ ኣብ ካልእ ቦታ ብጥቕሚ ክዕምብብ እዩ።’ ግን እቲ ህይወት ናይ ሕጂ ጥሪት እዩ፣ ናይ ተመክሮ ትክክለኛ ሓቂ እዩ (ዮሃንስ 3:35፤ ዮሃንስ 5:24፤ ዮሃንስ 6:47 ወዘተ.)። ግን ናይ ዘለኣለማዊ ህይወት ምስ ድሕረኛ ህይወት ዘለዎ ፍሉይ ምትእስሳር ኣብ ማርቆስ 10:30 (‘ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም’) ማቴዎስ 25:40 ምልክት ኣለና። ከምኡ’ውን ገጽ 490 ሀ ኣወዳድር። ትምህርቲ ክርስቶስ እዩ ነቲ ቃላት ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ከም ዝተጻሕፈ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ገጽ ሓድሽ ኪዳን። ገና ብዝያዳ ድማ ምስቲ ህይወት ዘለዎ ምትእስሳር ዝምልከት ዝተገብረ ፍሉይ ምትእትታው ክንርኢ ኣለና። ቀንዲ ሓሳብ ናይ ዮሃንስ ኣቀራርባ ‘ኣብኡ ህይወት ነበረ’ (ዮሃንስ 1:4)፣ ከምኡ’ውን ብሓፈሻ ነዚ ህይወት እዚ ንህዝቡ ከም ዝህብን ከም ዘመሓላልፍን ብቐጻሊ ይግለጽ። ከምኡ’ውን ኣስተብህሉ፣ እቲ ብዛዕባ እዞም ዝተባህለ ዘለኣለማዊ ህይወት እዩ ብቐንዱ፣ ብፍሉይ እንተዘይኮይኑ፣ ኣብ ወንጌላዊ ትምህርቲ ዘሎ—ብዛዕባ ሰብኣዊ ዘይመውት ህይወት ብሰፊሑ ሒደት ወይ ምንም የለን።
5. እቲ ዝተረፈ ሓድሽ ኪዳን። ቀንዲ ርእሰ ጉዳይ 1 ዮሃንስ ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ እዩ፣ ከምኡ’ውን ምስቲ ራብዓይ ወንጌል ብምሉእ ስምምዕ ይተሓዝ። ቅዱስ ጳውሎስ ምስቲ ናይ ዮሃንስ ትምህርቲ ብዛዕባ ቀንዲ ርእሰ ጉዳይ ዘለኣለማዊ ህይወት ይሰማማዕ። መልእኽታቱ ብዚ ርእሰ ጉዳይ ይንቀጥቀጡ፣ ከምኡ’ውን ንክርስቶስ ከም ምንጪ ናይዚ ህይወት እዚ ብምሉእ ሓሳቡ፣ ወይ ከምቲ ብእኡ ዝመሓላለፍ፣ ብንጹር የቕርብ። ሮሜ 6:23 ኣስተብህሉ፣ ከምኡ’ውን ንክርስቶስ ምስዚ ህይወት እዚ ብሓይሊ ዝለለየሉ ኣገባብ፣ ከም ኣብ ገላትያ 2:20፣ ፊልጲ 1:21፣ ቆሎሴ 3:3-4። ክርስቶስ ከም ፈጣሪ ወይ ኣማላዲ ህይወት ብሰፊሑ’ውን ይቐርብ፣ እቲ ኣብ ኩሉ ዝተፈጥረ ነገር ዝንቀሳቐስ ህይወት (ቆሎሴ 1:16-17፤ ዮሃንስ 1:3 ኣወዳድር)። ቅዱስ ጳውሎስ፣ ከም ብሓድሽ፣ ‘ህይወት’ ጥራይ ከም ዝሓቁፍ ኩሉ ትርጉም ‘ዘለኣለማዊ ህይወት’ ይጥቀም (ሮሜ 5:17፣ 2 ቆሮንቶስ 5:4፣ ፊልጲ 2:16)። እቲ ምስ ህይወት ዝተሓሓዘ ልዕለ-ሞራላዊ ዋጋ ኣብቲ ኣብ ሮሜ 8:6 ዝተዋህበ ትርጉም ይርአ፣ ምስቲ ዮሃንስ 17:3 ኣወዳድር። ሓድሽ ህይወት መንፈስ ከም ሓይሊ ኣብ ሕጂን ከም ምሉእ ፍረ ኣብ ዘለኣለምን ዘለዎ ተስፋ፣ ኣብ ትንተና ሃዋርያ ብዛዕባ ክርስትና ማእከላይ እዩ። ንዝተረፈ፣ ራእይ ብኣጠቓቕማኡ ናይ ከም ‘ኣኽሊል ህይወት’፣ ‘መጽሓፍ ህይወት’፣ ‘ምንጪ’፣ ‘ሩባ’፣ ከምኡ’ውን ‘ማይ ህይወት’፣ ከምኡ’ውን ‘መጽሓፍ ህይወት’ (እዚ ድማ ኣብ ካልእ ቦታ ንረኽቦ) ኩሉ ንክርስትያናዊ ተስፋ ዘይመውት ህይወት ዝሓቁፍ ምዃኑ ክንርኢ ኣለና። ጄ. ኤስ. ክሌመንስ።