ምኽዳዕይሁዳ ኣስቆሮታዊ: ትንቢት ምኽዳዕ ተፈጺሙሰለስተ ናይ ብሉይ ኪዳን ትንቢታት ኣብ ምኽዳዕ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ ንየሱስ ክርስቶስ ብሰላሳ ቅርሺ ብሩር ዝተፈጸሙ መርምር።7 ዝተሓተ ንባብ·ቶም ስቴሬ
ኢየሱስ ክርስቶስማቴዎስ ንሓድሽ ኪዳን ስለምንታይ ይጅምር፡ ንጉስኩም እንሆእቲ ናይ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ ናይ መወዳእታ መጽሓፍ ዜና መዋእል እዩ። እዚ ስም እዚ ብጀሮም (347-420) ኣብ 405 AD ዝተዛዘመ ናይ ላቲን ትርጉሙ ዝተዋህበ እዩ። ኣይሁድ ነቲ ዜና መዋእል ዝጸሓፎ እዝራ ጸሓፊ እዩ ይብሉ። ዕላማኡ ንሓንቲ ንእሽቶ፡ እትቃለስ ዝነበረት ማሕበረሰብ ስዱዳት ኣይሁድ ናብቲ ኣብ የሆዋ ዘለዎም ውርሻ ንምትንሳእ እዩ ነይሩ።7 ዝተሓተ ንባብ·ዋረን ሄንደርሰን
ኢየሱስ ክርስቶስእቲ ብሩኽ ተስፋ: ምምጻእ ክርስቶስ ንቤተ ክርስቲያኑ ተገሊጹነብዪ ሚክያስ ብዛዕባ እቲ ካብ ቤት-ልሄም ዚወጽእ፡ ‘ገዛኢ እስራኤል ኪኸውን’ ዝኾነ ተዛሪቡ። ሞቱ፡ ምቕባሩ፡ ትንሳኤኡን ናብ የማን ኣምላኽ ምዕራጉን ኣብ መንጎ ልደቱን ግዝኣቱን ከም ዚፍጸም እዩ። ብዙሓት ካልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት ብብሉይ ኪዳን ብዛዕባ ምጽኣት ጐይታ የሱስ ይዛረቡ።5 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
መርሓኣገዳሲ ግደ ጓሶት ኣብ ምእላይ መጓሰ ኣምላኽካብ ሙሴ ኽሳዕ የሱስ ዘሎ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ግደ ጓሶት መርምር፡ ሎሚ ንመጓሰ ኣምላኽ ንምእላይ እሙናት ንኡሳን ጓሶት ስለምንታይ ኣገደስቲ ምዃኖም ድማ ተረድእ።6 ዝተሓተ ንባብ·ማርቲን ጂራርድ
ካልኣይ ምጽኣትኩሉ ግዜ ንምምጻእ ክርስቶስን ንፍርዱን ተጠንቀቑጐይታ የሱስ ክርስቶስ እንደገና ይመጽእ ኣሎ። ከም ምእመናን መጠን፡ ብብርሃን ምምጻኡ ክንነብር፡ ንእኡ ንምግልጋል ዕድላት ክንጥንቀቕ፡ ከምኡውን ክንጽሊ ኣሎና።6 ዝተሓተ ንባብ·ማርቲን ጂራርድ
ቅዱሳት ጽሑፋትምልክታዊ ትርጉም ቁጽሪታት ሓደ ከምኡ’ውን ክልተ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋትኣብ ቃል ኣምላኽ ዝተጠቕሰ ነፍሲ ወከፍ ቁጽሪ ትርጉም ኣብ ዝህቦ ጽሑፍ ተነቢሩ ኣሎ። እዚ ድማ ሓድነት ቁጽራዊ ኣቀማምጣ ኣብዚ ብሩኽ መጽሓፍ እዚ ዝርከብ እዩ። ኣብ መንጎ ቁጽራዊ ቅደም ተኸተል ናይ መጽሓፍቲ መጽሓፍ ኦሪት ሙሴ – ዘፍጥረት፣ ዘጸኣት፣ ዘሌዋውያን፣ ዘሁልቍን ዘዳግምን – ምትእስሳር ኣሎ።6 ዝተሓተ ንባብ·ሬይመንድ ካምቤል
ሓይሊ ኣምላኽኣገዳስነት ንኣሽቱ ነገራት ኣብ ስራሕ መንግስቲ ኣምላኽኣምላኽ ብሓፈሻ ብንኣሽቱ መጀመርታታትን ድኹማት ኣገልገልትን ገይሩ እዩ ዕላማታቱ ዝፍጽም። ስለምንታይ ንዕኡ ዝኸውን ሓደ ኣገልግሎት እኳ ንኣሽቱ ከም ዘይኮነ ፍለጥ።4 ዝተሓተ ንባብ·ሳም ሃድሊ
ምእዛዝከምቲ ዝግዛእ ኣድጊ: ምእዛዝ ካብ ትዕቢት ምምራጽእቲ ኣድጊ ብጐይታ ናብ የሩሳሌም ንምእታዉ ተጠቕመሉ። እቶም ሃይማኖተኛታት ፈሪሳውያን ንመሲሖም ነጸግዎ እሞ ንሃገሮም ኣጥፍእዋ። ብሰሪኦም ከኣ ቲቶስ ንየሩሳሌም ኣብ 70 ዓ.ም. ኣጥፍኣ። እቶም ፈሪሳውያን ብዛዕባ ናይ ገዛእ ርእሶም ፖለቲካዊ ስራሕ ዝያዳ ይጭነቑ ነበሩ እምበር ብዛዕባ ቅኑዕ ምግባር ኣይነበሩን።3 ዝተሓተ ንባብ·ብሩስ ኮሊንስ
መከራናይ ኣምላኽ ቅጽዓት ምግንዛብ: ዕላማን ምላሽንናይ ኣምላኽ ቅጽዓት ምልክት ፍቕሩ እዩ: ንደቁ ንምንጻህ ዝዓለመ። ፈተናታት ከቢድ እኳ እንተኾኑ: ንልእምቲ ኢዱ እመን: ከምኡ ድማ ኣብ ህላዌኡ ሰላም ረኸብ።4 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ፈተናንፈተና ብኸመይ ክትቃወምን ኣብ ቅድሚ ሰይጣን ክትጸንዕንካብ ኣብነት የሱስ ተማሃር፡ ንፈተናን ንቐጻሊ መጥቃዕቲ ሰይጣንን ብኸመይ ክትጸንዕ ከም ዘለካ። ንሓጢኣት ገርሃዊ ስምዒት ኣማዕብልን ምትዕርራይ ኣይትግበርን።4 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ኢየሱስ ክርስቶስክርስቶስ ብውርደት፣ ብዕብየት፣ ብኽብሪ ዘውዲ ተቐቢሉሰለስተ ትርኢታት ዘውዲ ክርስቶስ መርምር፡ ውርደቱ ብእሾኽ፣ ሕጂ ኣብ ሰማይ ዘለዎ ክብሪ፣ ከምኡ ድማ ብብዙሕ ኣኽሊላት ዝመጽእ ግዝኣቱ።4 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ትንቢትኣሞጽ፡ ነብዪ ጓሳ ኣምላኽ ንእስራኤልን ንሎሚ ቤተክርስትያንን የጠንቅቕኣሞጽ ሰብ ዓብዪ ደረጃ ኣይነበረን፡ ግናኸ ካብ ገዛእ ርእሱ ግምገማ ንጹር እዩ። ኣማጽያ ኣብ ክትዕ ኣይኣተወን፡ የግዳስ ናብ ይሁዳ ኺኸይድ ነገሮ። ከም ኣብርሃም፡ ሙሴን ዳዊትን፡ ኣሞጽ ንህዝቢ ኣምላኽ ብምሕላው እንስሳታት ከመይ ገይሩ ኺከናኸን ከም ዝኽእል ተማህረ።7 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ክህነትክህነት ክርስቶስን ግደ ምእመናንን ሎሚ ምስትውዓልክህነት ክርስቶስ ኣጽንዕ፡ መልከጼዴቅን ኣሮንን ኣነጻጽር። ብዛዕባ ቅዱስን ንጉሳዊን ክህነት ምእመናንን ግዴታታቶምን ፍለጥ።7 ዝተሓተ ንባብ·ሚልተን ጃሚሰን
ኣፖሎጂቲክስሓቅን ልብ ወለድን፡ ንይቕሬታታት ኮድ ዳቪንቺ ምፍራስእዚ ጽሑፍ ኮድ ዳቪንቺ ከም ልብ ወለድ ይገልጾ፡ ነቲ ብዛዕባ የሱስ፡ ቆስጠንጢኖስ፡ ከምኡ’ውን ማርያም መግደላዊት ዘቕርቦ ሓሳዊ ይቕሬታታት ይነጽግ።8 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ስቅለትካብ ናይ ክርስቶስ ናይ መስቀል መወዳእታ ቃል ሾውዓተ ትምህርትታትኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ሾብዓተ ቁጽሪ ምምላእ ወይ ፍጹምነት እዩ፣ ድማ እቲ ቁጽሪ እዩ። ንመድሓኒና ካብ ኣቦኡ ዕዮ ተዋሂብዎ ነይሩ፣ እቲ ዕዮ ድማ ሕጂ ተወዲኡ ነይሩ። ነፍሱ ዘማሕጸነሉ ሰብ ድማ ናይ ባዕሉ ኣቦኡ እዩ ነይሩ። ክርስቶስ ንኣቦኡ ኩሉ ግዜ ፍቑር እዩ ነይሩ።8 ዝተሓተ ንባብ·ሞሪስ ባሳሊ
ዕርክነትሓቀኛን ንዘለኣለም ዝጸንዕን ዕርክነት ምምስራትንሓቀኛ ዕርክነት ባህርያት መርምር, ካብ ሰብኣዊ ዝምድናታት ከም ዳዊትን ዮናታንን ክሳብ ዓርኪ ኣምላኽ ምዃን።10 ዝተሓተ ንባብ·ማርቲን ጂራርድ
ኣምላኽመጽሓፍ ቅዱስ ህልውና ኣምላኽን ሰለስትነቱን ይገልጽኣምላኽ ከምቲ ገሊኦም ዝምህርዎ ፍጥረት ኣይኮነን፣ ከመይሲ ፍጥረት ድሕሪ እቲ ዘለኣለማዊ ኣምላኽ እዩ መጺኡ። እንተ ተፈጢሩ ነይሩ፡ ንሕግታት ምኽንያትን ውጽኢትን ናይ ላዕለዋይ ፍጡር ተገዛኢ ምኾነ፣ በዚ ድማ ተለዋዋጢን ንዘለኣለም ዘይነብርን ምኾነ። ግናኸ ኣምላኽ ንኹሉ ፍጥረቱ ይመልኦ (መዝ. 139:7፤ ግብሪ ሃዋርያት 17:27)8 ዝተሓተ ንባብ·ዋረን ሄንደርሰን
ደቀመዝሙርነትምትብባዕ ንጓሶት፡ ናይ የሱስ ምስ ጴጥሮስ ዝገበሮ ናይ መወዳእታ ዘረባጴጥሮስ ሓደ ሓዘንተኛ ለይቲ ንጐይታኡ ሰለስተ ግዜ ከሓዶ። ቅድሚኡ ንህይወቱ ምእንቲ የሱስ ከም ዝህብ ገሊጹ ነይሩ፡ ግናኸ ፈሺሉ ነይሩ። እቲ ናይ የሱስን ጴጥሮስን ቀዳማይ ምርኻብ እውን ኣብ ገምገም ባሕሪ ገሊላ እዩ ተፈጺሙ። ጴጥሮስ ምስ ሓዉ እንድርያስ ዓሳ እናሓዘ ከሎ፡ የሱስ ናብኦም እናኸደ መጸ።8 ዝተሓተ ንባብ·ፊሊፕ ናን
ክርስቶስሎጂዮሴፍ ከክርስቶስ ጋር ይመሳሰላል፦ ኣብ ዘፍጥረት ዘሎ ፍሉይ ወዲዮሴፍ ከም ‘ትርኢት’ ካብዚ ስርዓት እዚ ፍሉይ እዩ፡ ግናኸ ሰብነትን ዕዮን መሲሕ ብዮሴፍ ብንጹር ተገሊጹ ኣሎ። ምናልባት ካብ ዮሴፍ ብሕይወቶም ንክርስቶስ ዝመስሉ ካልኦት ናይ ብሉይ ኪዳን ሰባት ይስሃቕን እያሱን ጥራይ እዮም። ሲ. ኤች. ማኪንቶሽ፡ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ኣሎ10 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ትንቢትተኣማንነትን ቅንዕናን ትንቢት መጽሓፍ ቅዱስሒሳባዊ ምናልባትነትን መለኮታዊ ደራሲነትን ትንቢታት መሲሕ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ መርምር።8 ዝተሓተ ንባብ·አልፍሬድ ቦውተር
ሓላፍነትምምሕዳርን ኣገልግሎት ኣምላኽን ብዘመናትነፍሲ ወከፍ ናይ ኣምላኽ ምምሕዳር ኣብ ኢድ ሰብ ስለ ዝተዋህበ፡ ብጣዕሚ ፈሺሉ። እንተላይ ክህነትን ቤት ትምህርቲ ነብያትን ንህዝቢ ኣምላኽ ብምግዛእን ካብቲ ኣምላኽ ዝኣመኖም ገንዘብ ብምግባርን እዩ ተዛዚሙ። ነፍሲ ወከፍ ውድቀት ንኣምላኽናን ንዝተመባጽዓ መሲሑን ሓድሽ ምግላጽን ሓድሽ ክብሪን ኣምጺኡ።8 ዝተሓተ ንባብ·ሮጀር ፔኒ
ምኽዳዕሓዘን ዝመልኦ ታሪኽ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ ከምኡ’ውን ምኽዳዑህይወት ይሁዳ ኣስቆሮታዊ፣ ንየሱስ ምኽዳዑ፣ ከምኡ’ውን ምስ ምኽሓድ ጴጥሮስ ዘሎ ዓቢ ፍልልይ መርምር።11 ዝተሓተ ንባብ·ዘይፍለጥ
ፍትሕኣብ ክርስቶስ መዕቆቢ ምድላይ: ዋሻ ዳዊትን መድሓኒናንዋሻ ዳዊት ኣብ ዓዱላም ንዝተነጽጉ ሰባት መዕቆቢ ነበረ፣ ንሳቶም ከኣ ሓያላት ተዋጋእቲ ዀኑ። ከምኦም፣ ንሕና እውን ኣብ ክርስቶስ መድሓኒና መዕቆቢ፣ ፍትሕን ዕረፍትን ንረክብ።11 ዝተሓተ ንባብ·ሮጀር ፔኒ
እምነትካብ ተመክሮ መርከበኛ ንኣምላኽ ምእዛዝ ምምሃርሓደ ሓደገኛ ዕዮ መርከበኛ ኣብ መርከብ ነፈርቲ፡ ክርስትያናት ብእሙን ኣገልግሎት ንክርስቶስ ዕግበትን ዓስብን ከመይ ገይሮም ከም ዝረኽቡ የርኢ።3 ዝተሓተ ንባብ·ኬን ባርከር
